Lịch Sử Các Dân Tộc A-Rập

LỊCH SỬ CÁC DÂN TỘC A-RẬP 

Tác giả: Albert Hourani

“Lịch sử các dân tộc A-rập” được xem là công trình kinh điển, đồ sộ và hấp dẫn nhất về lịch sử và nền văn minh A-rập suốt hơn 13 thế kỷ (từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ 20), do học giả người Anh gốc Liban, Albert Habib Hourani - chuyên gia nổi tiếng nhất về lịch sử của người A-rập và Trung Đông.

Albert Hourani dành toàn bộ cuộc đời cho việc nghiên cứu thế giới A-rập và Islam giáo từ thời cổ xưa cho đến ngày nay. Ông đã biến Trung tâm Nghiên cứu Trung Đông thành một tổ chức hàng đầu ở châu Âu nghiên cứu về Trung Đông hiện đại. Ông viết nhiều sách về Trung Đông, trong đó “Lịch sử các dân tộc A-rập” đã trở thành tác phẩm thành công nhất.

Cuốn sách là một hành trình dài, đưa người đọc đi từ những năm đầu của đạo Islam cho đến những biến động trong thế giới A-rập hiện đại. Đây không chỉ là câu chuyện về các triều đại hay những cuộc chinh phục, mà còn là bức tranh rộng lớn về đời sống, văn hóa, tôn giáo và tư tưởng của nhiều thế hệ con người.

Sách mở đầu bằng việc kể lại bối cảnh ra đời của Islam và sự hình thành vương quốc caliph trải dài từ Trung Á đến tận Tây Ban Nha… Những trang viết về Muhammad, về các cuộc kế vị sau ông, hay về quá trình hợp nhất ngôn ngữ và đức tin, giúp người đọc hình dung rõ vì sao một cộng đồng nhỏ nơi bán đảo A-rập lại có thể trở thành một đế chế hùng mạnh chỉ trong vài thế kỷ.

Từ đó, tác giả dẫn chúng ta bước vào đời sống phong phú của các xã hội A-rập trung đại: làng quê, thành phố, chợ búa, pháp luật, giới trí thức và cả những câu chuyện về phụ nữ, nô lệ hay cộng đồng phi Muslim sống chung với người Muslim…

Tác giả dành một phần đáng kể nói về lịch sử xã hội cũng như lịch sử kinh tế để giải thích sự trỗi dậy và sụp đổ của các triều đại Umayyad và Đế chế Ottoman trước đây cũng như của chủ nghĩa dân tộc A-rập và chủ nghĩa Islam giáo hiện nay.

Tác giả cũng đề cập và phân tích một cách hết sức sâu sắc về những sự kiện lịch sử cận đại như cuộc xung đột Israel - Palestine, cuộc chiến tranh của Mỹ và phương Tây lật đổ chế độ của Tổng thống Saddam Husayn tại Iraq, lật đổ chế độ Libya của Tổng thống Muaamar Al-Qaddafi, phong trào “Mùa xuân A-rập”, sự phân hóa giữa các nước A-rập v.v…

Điều làm nên sức hấp dẫn của “Lịch sử các dân tộc A-rập” chính là sự kết hợp giữa cái nhìn bao quát và sự chú trọng đến đời sống cụ thể. Giữa những dòng chảy lớn của lịch sử, tác giả luôn cố gắng đưa vào chi tiết nhỏ bé nhưng sinh động, để người đọc dễ dàng hình dung.

Và dù đây là một công trình học thuật, cách viết của Hourani vẫn giữ được sự gần gũi, giúp cả những ai mới tìm hiểu cũng có thể tiếp cận.

Cuốn sách bao gồm 5 phần và 26 chương:

PHẦN I. TẠO LẬP MỘT THẾ GIỚI (thế kỷ 7-10)

Chương 1 Một thế lực mới trong một thế giới cũ

Chương 2 Hình thành một đế quốc

Chương 3 Hình thành một xã hội

Chương 4 Sự thuyết minh đạo Islam

PHẦN II. CÁC XÃ HỘI MUSLIM A-RẬP

Chương 5 Thế giới Muslim A-rập

Chương 6 Vùng nông thôn

Chương 7 Đời sống của các thành phố

Chương 8 Thành phố và nhà cai trị

Chương 9 Các con đường của Islam

Chương 10 Văn hóa của giới ‘ulama

Chương 11 Các phân đạo của tư tưởng

Chương 12 Văn hóa chốn triều đình và trong chúng dân

PHẦN III. THỜI ĐẠI OTTOMAN (thế kỷ 16-18)

Chương 13 Đế quốc Ottoman

Chương 14 Các xã hội thuộc Ottoman

Chương 15 Cán cân quyền lực thay đổi vào thế kỷ 18

PHẦN IV. THỜI ĐẠI CỦA CÁC ĐẾ QUỐC ÂU CHÂU (1800-1939)

Chương 16 Quyền lực Âu châu và các chính quyền cải cách (1800-1860)

Chương 17 Các đế quốc Âu châu và tầng lớp tinh hoa thống trị (1860-1914)

Chương 18 Văn hóa của chủ nghĩa đế quốc và cải cách

Chương 19 Đỉnh điểm của quyền lực Âu châu (1914-1939)

Chương 20 Thay đổi lối sống và lối tư duy (1914-1939)

PHẦN V. THỜI ĐẠI CÁC NHÀ NƯỚC QUỐC GIA (kể từ năm 1939)

Chương 21 Hồi liễu kết của các đế quốc (1939-1962)

Chương 22 Các xã hội trong cảnh đổi thay (thập niên 1940 và 1950)

Chương 23 Văn hóa quốc gia (thập niên 1940 và 1950)

Chương 24 Đỉnh điểm của chủ nghĩa A-rập (thập niên 1950 và 1960)

Chương 25 Liên hợp và bất hòa hợp giữa các xứ A-rập (kể từ 1967)

Chương 26 Cơn động loạn trong các tinh thần (kể từ 1967)

Tranh bìa: Yahyā ibn Maḥmūd al-Wāsiṭī, “Cuộc trò chuyện gần một ngôi làng”, minh họa trong Maqāmāt al-Ḥarīrī, khoảng năm 1237 CN. Lưu trữ tại Thư viện Quốc gia Pháp, bản thảo Arabe 5847. Nguồn: Wikimedia Commons, thuộc phạm vi công cộng.