Một vành đai một con đường: Hành trình dài của Trung Quốc đến năm 2049 - Michael H. Glantz - Robert J. Ross - Gavin G. Daugherty

MỘT VÀNH ĐAI MỘT CON ĐƯỜNG: HÀNH TRÌNH DÀI CỦA TRUNG QUỐC ĐẾN NĂM 2049

Tác giả: Michael H. Glantz - Robert J. Ross - Gavin G. Daugherty

Được Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đưa ra vào cuối năm 2013, Sáng kiến Một Vành đai, Một Con đường (One Belt One Road - OBOR) đã nhanh chóng thu hút sự chú ý của các nhà lãnh đạo các quốc gia trên thế giới, nhất là các quốc gia trong phạm vi ảnh hưởng của Sáng kiến này. Xuất phát điểm là nhằm đẩy mạnh hoạt động giao thương giữa Trung Quốc và các quốc gia châu Âu, với biểu tượng là con đường tơ lụa cổ đại nổi tiếng đã kết nối Á - Âu, Sáng kiến đã nhanh chóng trở thành một quyết sách kinh tế, chính trị và đối ngoại quan trọng của Trung Quốc.

Khái niệm “Vành đai” để diễn tả các con đường giao thương trên bộ xuất phát từ phía tây Trung Quốc, đi qua các vùng đất đai rộng lớn thuộc lục địa Á - Âu để vươn tới châu Âu. Khái niệm “Con đường” dùng để chỉ chuỗi các cảng biển từ miền Đông Trung Quốc đi tới các khu vực Đông Bắc, Đông Nam và Nam Á, vùng Trung Đông rồi tới Đông Nam, Đông và Tây Âu với các nhánh mở rộng tới châu Phi. Từ sáu con đường và vành đai ban đầu, vẫn được gọi chung là con đường tơ lụa, OBOR tiếp tục phát triển sang khu vực Mỹ Latinh, Caribbean và đến cả các vùng cực của trái đất. Bên cạnh các con đường tơ lụa truyền thống về cơ bản dựa vào “vị trí, Trung Quốc tiếp tục xác định các con đường tơ lụa mới chủ yếu dựa vào “chức năng”, chẳng hạn như kỹ thuật số, không gian mạng và không gian.

Sáng kiến không chỉ có tác động trực tiếp đến sự phát triển của Trung Quốc mà còn có thể tạo ra những thay đổi quan trọng, thậm chí định dạng lại các cấu trúc địa kinh tế, địa chính trị, địa chiến lược hiện thời. Cũng bởi bao gồm rất nhiều khía cạnh kinh tế - xã hội và chính trị, để giảm bớt những hoài nghi về động cơ của Trung Quốc đằng sau Sáng kiến này, OBOR đã chính thức được Trung Quốc đổi tên thành Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) vào năm 2015. Và đến nay, đã có khoảng 140 quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia vào BRI, trong đó có Việt Nam.

Cuốn sách Một vành đai một con đường: Hành trình dài của Trung Quốc đến năm 2049 do Michael H. Glantz, Robert J. Ross và Gavin G. Daugherty, hiện đang làm việc, nghiên cứu tại Trung tâm Xây dựng Năng lực, Đại học Colorado, biên soạn và xuất bản lần đầu năm 2019, được cập nhật những nội dung liên quan đến Covid-19 trong ấn bản tiếng Việt, sẽ cung cấp thêm cho các nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách, nhà quản lý các cấp và bạn đọc một tài liệu cập nhật, có cái nhìn tổng quát về sự hình thành, phát triển và những tác động của Sáng kiến Vành đai và Con đường trên các mặt kinh tế, chính trị, quan hệ quốc tế, xã hội, khoa học công nghệ... đã diễn ra trong thực tế trên phạm vi toàn cầu từ năm 2013. Với nguồn tư liệu phong phú, các tác giả đã phân tích cả những mặt tích cực cũng như những vấn đề có thể nảy sinh khi các quốc gia ở mọi châu lục đã, đang và sẽ tham gia vào Sáng kiến, từ đó có thể rút ra những nhận định khách quan hơn về tác động của Sáng kiến đến mỗi quốc gia.

Cuốn sách giới thiệu với độc giả những khía cạnh khác biệt của Sáng kiến Vành đai và Con đường, bao gồm cả các tài liệu tham khảo liên quan để người đọc có thể tự tìm hiểu sâu hơn về các khía cạnh thu hút họ. Phần tham khảo này dựa trên các báo cáo và tin tức phổ biến, điều này cho phép nhiều tác giả và các nhà biếm họa chính trị có thể thoải mái hơn khi thể hiện quan điểm theo ngôn ngữ và hình vẽ theo cách của họ.

Sau 5 năm thực hiện các dự án OBOR/BRI, các câu hỏi về những câu chuyện thành công và sự lo sợ về thất bại đã bắt đầu xuất hiện một cách thưởng xuyên hơn. Các yêu cầu đàm phán lại các thỏa thuận ban đầu và nhu cầu tăng cường giám sát các khoản cho vay để phát triển hạ tầng đang ngày một tăng lên. Lời cáo buộc nhức nhối nhất hiện nay là chương trình này tạo ra các “Bẫy nợ", đó là khi người đi vay phải từ bỏ quyền sở hữu tài sản (được xây dựng nhờ tiển đi vay đó) để trả nợ thay vì trả góp. Người cho vay, trong trường hợp này là Trung Quốc, sẽ tiếp quản việc vận hành (các) hệ thống hạ tầng cũng như các khu tự do thương mại mà họ đã hỗ trợ xây dựng. Một khoản vay với rủi ro có vẻ cao với bên cho vay trở thành người chiến thắng (về địa chính trị thay vì kinh tế), ở đây là Trung Quốc. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tiếp tục khẳng định các khoản cho vay của Trung Quốc mang lại lợi ích cho cả hai bên, trong khi Ấn Độ, Australia và Hoa Kỳ cũng như một lượng nhỏ nhưng đang ngày một tăng các nước nhận vốn từ OBOR/BRI liên tục đưa ra các cảnh báo về các bẫy nợ và vấn đề ngoại giao thông qua bẫy nợ.

Trong cuốn sách này, chúng tôi không đứng về phía nào bởi chúng tôi đã trích dẫn và thường xuyên so sánh đa nguồn trên các phương tiện truyền thông in ấn, điện tử và trực tuyến. Mục tiêu tổng quan của chúng tôi là khiến cộng đồng nhận ra rằng có nhiều người ủng hộ nhưng cũng có nhiều người phản đối thí nghiệm phát triển hạ tầng quan trọng đang diễn ra trên toàn cầu của Trung Quốc.

Michael H. Glantz
Đại học Colorado, Boulder