Nghệ thuật là gì? - Leo Tolstoy

NGHỆ THUẬT LÀ GÌ?

Tác giả: Leo Tolstoy

Nghệ thuật là gì? của Leo Tolstoy không đi theo cách quen thuộc của một cuốn sách bàn về mỹ học hay cái đẹp. Tolstoy bắt đầu từ một câu hỏi thẳng thắn: Vì sao con người làm nghệ thuật, và rốt cuộc nghệ thuật thật sự có ích gì cho đời sống? Từ đó, ông mở ra một cuộc tranh luận dữ dội với gần như toàn bộ quan niệm nghệ thuật của châu Âu đương thời, từ opera, hội họa, văn chương cho đến giới phê bình và tầng lớp thượng lưu thưởng thức nghệ thuật như một dấu hiệu của sự tinh tế.

Điểm đặc biệt của cuốn sách nằm ở cách Tolstoy kéo nghệ thuật ra khỏi khái niệm xa vời về “cái đẹp” để đưa nó trở lại với cảm xúc con người. Theo ông, nghệ thuật trước hết là khả năng truyền một cảm xúc từ người này sang người khác: một nỗi buồn, một niềm vui, một sự bình yên hay rung động rất nhỏ cũng có thể trở thành nghệ thuật nếu nó chân thành và khiến người khác thật sự cảm nhận được. Chính vì vậy, cuốn sách không chỉ nói về nghệ thuật, mà còn nói về sự đồng cảm, về nhu cầu được kết nối và thấu hiểu giữa con người với nhau.

Xuyên suốt tác phẩm là giọng văn vừa sắc bén vừa giàu quan sát đời sống. Tolstoy liên tục đặt lại những chuẩn mực vốn được xem là hiển nhiên: liệu một tác phẩm phức tạp, được ca ngợi rộng rãi, có thật sự chạm đến con người hay chỉ đang phục vụ một nhóm nhỏ có cùng hệ quy chiếu văn hóa? Ông phê phán thứ nghệ thuật cầu kỳ, xa rời đời sống và đánh mất cảm xúc thật, đồng thời đề cao những gì giản dị nhưng có khả năng khiến con người gần nhau hơn.

Không chỉ là một cuốn sách về mỹ học, Nghệ thuật là gì? còn là một tác phẩm giàu tính phản biện về xã hội, đạo đức và vị trí của con người trong thế giới hiện đại. Dù được viết hơn một thế kỷ trước, nhiều vấn đề Tolstoy đặt ra về nghệ thuật đại chúng, thị hiếu số đông hay khoảng cách giữa nghệ thuật và đời sống vẫn còn nguyên sức nặng cho đến hôm nay.

Về tác giả: Leo Tolstoy (Lev Nikolayevich Tolstoy, 1828–1910) là tiểu thuyết gia, nhà văn và nhà tư tưởng người Nga, được xem là một trong những tiểu thuyết gia vĩ đại nhất của văn chương thế giới. Sinh ra trong một gia đình quý tộc tại điền trang Yasnaya Polyana ở tỉnh Tula, ông để lại di sản đồ sộ trải dài từ tiểu thuyết trường thiên đến truyện vừa, kịch và tiểu luận. Hai kiệt tác Chiến tranh và Hòa bình (1865 – 1869) và Anna Karenina (1875 – 1877) đưa nghệ thuật tự sự hiện thực lên đỉnh cao, kết hợp bức tranh xã hội rộng lớn với chiều sâu tâm lý nhân vật. Những tác phẩm về sau như Cái chết của Ivan Ilyich (1886) và Phục sinh (1899) phản chiếu cuộc khủng hoảng tinh thần đưa ông đến với một hình thức Cơ Đốc giáo phi giáo hội, đề cao sự giản dị, lao động chân tay và bất bạo động – tư tưởng đạo đức về sau ảnh hưởng sâu rộng đến Mahatma Gandhi và Martin Luther King Jr.