Phong trào Đông Du ở miền Nam

PHONG TRÀO ĐÔNG DU Ở MIỀN NAM

Tác giả: Nhiều tác giả

Phong trào Đông Du đầu thế kỷ XX là một hiện tượng lịch sử đáng chú ý trong tiến trình vận động yêu nước và canh tân của dân tộc Việt Nam. Trong tổng thể phong trào ấy, sự tham gia của các nhân vật ở Nam kỳ thuộc địa đã để lại những dấu ấn riêng về quy mô, cách thức tổ chức và nguồn lực xã hội. Cuốn sách Phong trào Đông Du ở miền Nam tập hợp nhiều tham luận và nghiên cứu của các học giả, nhà sử học, nhà nghiên cứu văn hóa, được hình thành trên cơ sở hội thảo khoa học tổ chức tại Cần Thơ năm 2006, tiếp nối các cuộc hội thảo trước đó tại Huế, Vinh và Hà Nội.

Các bài viết trong sách đi sâu phân tích bối cảnh chính trị, kinh tế, xã hội của Nam kỳ đầu thế kỷ XX, làm rõ vai trò của giới sĩ phu, trí thức và doanh nhân trong việc vận động thanh niên xuất dương du học, xây dựng cơ sở kinh tế, báo chí và các tổ chức hỗ trợ phong trào. Từ những tư liệu được khai thác và đối chiếu, các tác giả cho thấy Đông Du ở miền Nam không chỉ là sự hưởng ứng một chủ trương từ bên ngoài, mà còn phản ánh đặc điểm năng động của xã hội Nam kỳ trong điều kiện thuộc địa, với sự chuyển biến đáng chú ý từ khuynh hướng “cầu viện” sang nhấn mạnh “câu học”, coi tri thức và cải cách là phương diện thiết yếu của công cuộc cứu nước.

Tuy nhiên, như mọi phong trào trong lịch sử, Đông Du ở miền Nam cũng tồn tại những giới hạn khách quan của thời đại. Những thuận lợi ban đầu, những nỗ lực tổ chức và nguồn lực huy động được đã sớm vấp phải sự đàn áp của chính quyền thực dân, dẫn đến sự tan rã của phong trào vào năm 1908. Việc nhìn nhận phong trào vì thế cần đặt trong mối tương quan với bối cảnh quốc tế, sự thay đổi chính sách của Nhật Bản, chính sách thuộc địa và sự phân hóa nội tại của xã hội Việt Nam lúc bấy giờ. Các tác giả trong sách đã tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau, có khi bổ sung, có khi tranh luận, qua đó góp phần làm phong phú thêm nhận thức về một giai đoạn chuyển tiếp quan trọng trong lịch sử Việt Nam cận đại.

Cuốn sách được giới thiệu đến độc giả như một tài liệu tham khảo có giá trị, góp phần cung cấp thêm tư liệu và góc nhìn học thuật về phong trào Đông Du ở miền Nam. Các quan điểm, nhận định trong sách là kết quả nghiên cứu và trách nhiệm học thuật của từng tác giả, được xây dựng trên cơ sở sử liệu và cách tiếp cận của thời điểm nghiên cứu cách đây 20 năm. Việc tái bản cuốn sách trong bối cảnh hiện nay nhằm mở rộng không gian trao đổi học thuật, khuyến khích đối thoại và tiếp tục khai thác tư liệu.

Chúng tôi kỳ vọng rằng, với tinh thần tiếp cận phê phán và đối thoại khoa học, bạn đọc sẽ tìm thấy ở đây những dữ kiện, phân tích và gợi mở hữu ích cho việc nghiên cứu và suy ngẫm về lịch sử Việt Nam đầu thế kỷ XX.

- Trích Lời nói đầu