Sống tự do hay ý nghĩa - Nguyên Sy, O.Cist

SỐNG TỰ DO HAY Ý NGHĨA

Tác giả: Nguyên Sy, O.Cist

Tự do là một giá trị thánh thiêng, nhưng cũng là giá trị dễ bị lạm dụng nhất. Con người thường tự hào vì mình có tự do, nhưng chính trong sự kiêu hãnh ấy, tự do bị biến dạng và trở thành một ngẫu tượng chết chóc. Khi tự do tách lìa khỏi tình yêu, nó không còn là nguồn sống, mà chỉ còn là chiếc bóng lạnh lẽo của chính nó. Người ta đã lầm tưởng rằng tự do, nguyên nó đã mang “ý nghĩa”. Nhưng tự do không bao giờ tự nó trở nên cao quý; nó chỉ trở nên cao quý khi được gắn liền với một tình yêu lớn lao, với một ý nghĩa mà vì nó con người sẵn sàng hy sinh.

Xã hội hiện đại tô vẽ tự do như một tấm thảm lụa trải sẵn, nơi mỗi cá nhân có thể thoải mái vui hưởng mà không phải trả giá. Những từ ngữ như “hy sinh”, “từ bỏ”, “dâng hiến” - vốn là linh hồn của tự do đích thực - nay bị coi là cổ hủ, thậm chí bị lên án là ngu ngốc. Con người lao mình đi tìm một thứ tự do tráng lệ, vô giá, nhưng lại không muốn đổ mồ hôi, không muốn chịu mất mát, không muốn từ bỏ điều gì của chính mình. Họ đòi hỏi tự do như một đặc quyền, chứ không xem nó như một con đường đấu tranh và trưởng thành.

Chính vì thế, ta thấy nhan nhản quanh mình một thứ tự do giả tạo: thứ tự do khiến con người cô đơn, ích kỷ và tự quy chiếu vào bản ngã nhỏ bé của mình. Đó không còn là tự do, mà là sự trói buộc khéo léo được mạ vàng. Ngược lại, tự do đích thực phải phát xuất từ tình yêu: tình yêu trao ban, tình yêu liều mất chính mình để người khác được sống, được triển nở. Tự do như thế không rẻ, nó đòi hỏi phải hy sinh, phải dâng hiến, phải can đảm chấp nhận mất mát để nhận lại điều lớn lao hơn chính bản thân. Đó là tự do mang lại hoa trái là ý nghĩa, bởi nó gắn liền với hiện sinh của cuộc đời.

Một câu hỏi hiện ra trước mắt chúng ta: Chúng ta đang thực sự mở rộng chân trời của tự do, hay chỉ đang đào sâu thêm đường hầm để giam giữ nó?

- Nguyên Sy, O. Cist