Triết học Hy Lạp thời bi kịch - Friedrich Nietzsche

TRIẾT HỌC HY LẠP THỜI BỊ KỊCH

Tác giả: Friedrich Nietzsche

 "Triết học Hy Lạp thời bi kịch" (tiếng Đức: Die Philosophie im tragischen Zeitalter der Griechen) là một tác phẩm chưa hoàn thành của Friedrich Nietzsche được viết năm 1872 - 1873. Đó là một tập hợp các ghi chú được dự định như một tác phẩm bổ sung cho Sự ra đời của bi kịch, được xuất bản năm 1872, và được Nietzsche chuẩn bị để xuất bản. Tuy nhiên, tác phẩm không được xuất bản khi ông còn sống (Tác phẩm được xuất bản sau khi ông qua đời). Cuốn sách là một nghiên cứu và tóm tắt về triết học của các nhà triết học tiền Socrates.

Tựa: Lời thú tội của kẻ đi tìm sự thật

Với những người xa lạ, chúng ta chỉ cần biết mục đích của họ là đủ để tán thành hay bác bỏ họ một cách tổng thể. Với những người gần gũi hơn, chúng ta lại đánh giá dựa trên phương tiện mà họ sử dụng để đạt được mục đích đó: đôi khi, dù không đồng tình với mục đích của họ, chúng ta vẫn quý mến họ vì phương tiện và cách thức họ theo đuổi mục tiêu.

Các hệ thống triết học cũng vậy. Chúng chỉ hoàn toàn đúng đắn với chính người sáng lập ra chúng; đối với những triết gia đời sau, chúng thường là những sai lầm lớn; với những tâm trí yếu đuối, chúng là sự pha trộn giữa sai lầm và chân lý; và dù sao đi nữa, nếu xem xét như một mục đích tối thượng, chúng là những sai lạc đáng chê trách. Vì thế mà nhiều người bác bỏ mọi triết gia chỉ vì mục đích của vị ấy không trùng khớp với mục đích của họ; đó là những người xa lạ. Ngược lại, những ai tìm thấy niềm vui ở những con người vĩ đại thì cũng tìm thấy niềm vui trong những hệ thống triết học này, ngay cả khi chúng hoàn toàn sai lệch. Bởi lẽ mỗi hệ thống vẫn có một điểm không thể bác bỏ: đó là một tâm trạng, một sắc thái mang đậm dấu ấn cá nhân. Ta có thể dùng nó để phác họa chân dung của triết gia đó, cũng như nhìn vào loài cây mà đoán biết tính chất của mảnh đất nơi nó sinh trưởng. Cách sống và cách nhìn nhận sự vật của họ đã từng tồn tại và vì thế nó là một khả năng hiện thực: “hệ thống” chính là loài cây trên mảnh đất ấy, hoặc ít nhất cũng là một phần của nó.

Tôi kể lại câu chuyện về các triết gia ấy theo cách giản lược: tôi chỉ muốn làm nổi bật từ mỗi hệ thống cái phần mang đậm dấu ấn cá nhân, phần thuộc về những điều không thể tranh cãi, không thể bác bỏ mà lịch sử phải lưu giữ. Đó là điểm khởi đầu để thông qua việc đối chiếu, ta có thể khôi phục, tái tạo lại những bản thể ấy, và cuối cùng, để bản hòa âm của tinh thần Hy Lạp lại được vang lên. Nhiệm vụ của tôi là đưa ra ánh sáng những gì mà chúng ta luôn phải yêu quý, ngưỡng mộ, thứ mà không bất kỳ nhận thức đời sau nào có thể tước đoạt khỏi chúng ta: đó chính là con người vĩ đại.

---

Friedrich Wilhelm Nietzsche (1844 -1900) là triết gia người Ðức, một trong những triết gia lớn nhất nửa sau thế kỷ 19. Ông được coi là người "hạ bệ" Hegel và là triết gia mở đường cho triết học hiện đại và hậu hiện đại. Trực tiếp và gián tiếp (thông qua Martin Heidegger), Nietzsche đã ảnh hưởng đến thuyết hiện sinh, chủ nghĩa hậu hiện đại, phân tâm học và nhiều tư tưởng theo sau đó.