Cái bẫy so sánh - Tủ sách Tâm lý học đường - Michel Nguyễn Hạnh - Đaminh Nguyễn Duy Linh

TỦ SÁCH TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG - CÁI BẪY SO SÁNH

Tác giả: Michel Nguyễn Hạnh - Đaminh Nguyễn Duy Linh

Không ai bắt đầu tuổi học trò với mong muốn trở thành “phiên bản thua kém" của chính mình.

Chúng ta lớn lên giữa những lời dặn “phải cố gắng”, “phải tiến bộ”, “phải hơn hôm qua”. Đó là những điều không sai. Nhưng rồi, ở một khoảnh khắc nào đó, giữa sân trường, trên bàn học, trọng phòng ngủ hay ngáy trước gương nhà tắm, nhiều bạn

chợt thấy một câu hỏi xoáy trong đầu:

“Sao mình, không đẹp bằng bạn ấy?"

“Sao mình không giỏi bằng người ta?"

“Sao cuộc sống của mình... bình thường quá vậy?”

Từ ngày mạng xã hội bước vào đời sống học đường, những câu hỏi đó xuất hiện dày hơn, sắc hơn. Mỗi cú lướt là một lần bắt gặp “phiên bản tốt nhất” của người khác: ảnh du lịch, điểm 10, nụ cười rạng rỡ, video triệu view, "story" lung linh dưới ánh hoàng hôn. Ta đem những phút lấp lánh nhất của người ta đặt. cạnh những giờ phút mệt mỏi nhất của mình, rồi kết luận rất nhanh:

“Mình chẳng là gì cả.”

Đó chính là cái bẫy so sánh – The Comparison Trap.

Nhà tâm lý học Leon Festinger đã nói từ năm 1954: con người có xu hướng so sánh để biết mình đang ở đâu. So sánh, tự nó, không phải điều xấu. Nó giúp ta học, giúp ta định hướng, giúp ta có động lực phấn đấu. Nhưng trong thời đại mạng xã hội, khi những gì ta nhìn thấy chỉ là phần được chọn lọc kỹ càng, được chỉnh sáng – chỉnh màu – chỉnh dáng, ranh giới giữa học hỏi và tự làm mình tổn thương trở nên mỏng như một sợi chỉ.

Cái bẫy so sánh không ập đến như một cơn bão, mà đến nhẹ như một thông báo:

“Có người vừa đăng ảnh mới.”

“Có người vừa đạt thành tích mới.”

Ta chạm vào, lướt xem, rồi đặt mình cạnh họ lúc nào không hay.

Mười truyện trong quyển CÁI BẪY SO SÁNH (THE COMPARISON TRAP), bạn sẽ gặp lại những khuôn mặt rất quen của đời sống học đường hôm nay – có thể là bạn của bạn, cũng có thể là chính bạn.

Bộ sách CÁI BẪY SO SÁNH (THE COMPARISON TRAP) không nhằm nói với các bạn trẻ:

“Đừng so sánh nữa.”

Vì điều đó gần như... không thể. So sánh là bản năng. Điều chúng tôi muốn cùng các bạn làm là đổi hướng so sánh.

Thay vì so “lên” để thấy mình thua kém, so “xuống” để thấy mình hơn người khác, hãy thử một kiểu so sánh thứ ba:

So sánh “hướng vào” so với chính mình của hôm qua.

Mười câu chuyện trong sách này là mười lát cắt đời sống thật của học sinh:

• từ ánh sáng xanh sau màn hình đến ánh sáng dịu của buổi chiều ngoài công viên;
• từ bữa cơm bị chia năm sẻ mười vì mỗi người ôm một chiếc điện thoại, đến bữa cơm “trọn vẹn, không cần mạng" nơi người ta chọn nhìn nhau bằng mắt thật;
• từ tấm gương phòng tắm đẩy filter đến tấm gương khuyết trong phòng nhạc, nơi một bạn gái dám gật đầu với khuôn mặt chưa hoàn hảo của mình;
• từ những cuộc đua điểm số không hồi kết đến cuốn sổ “Nhật ký tự hào” ghi lại ba điều nhỏ mỗi ngày;
• từ tiết học bình thường trên lớp đến “Tiết học không giống ai”, nơi thầy cô và học sinh cùng thử đặt xuống những thước đo cũ để hỏi: “Nếu không so với ai, mình là ai?”

Ở đó, cái bẫy so sánh không biến mất trong một ngày, nhưng mất dần sức nặng.

Khi ta dám tắt mạng một buổi tối để nghe tiếng mưa rơi ngoài hiên.

Khi ta dám đăng một tấm ảnh không filter cho những người thật sự hiểu và thương mình xem.

Khi ta dám nói với một người mình tin: “Hôm nay mình thấy mình không đủ.”

Khi ta vỗ tay chúc mừng bạn được khen mà trong lòng không còn tiếng kim ghen tị châm vào ngực.

Cuốn sách này được viết cho các bạn học sinh, trước hết, để nói với bạn rằng:

• Bạn không kỳ lạ khi thấy tim mình nhói lên mỗi lần lướt news- feed.
• Bạn không “yếu đuối" khi mệt vì so sánh.
• Bạn không “ích kỷ” khi muốn tắt mạng để giữ lại một khoảng trời riêng cho mình.

Nó cũng được viết cho cha mẹ, thầy cô và người lớn – những người đôi khi vô tình góp thêm một thước đo nữa lên vai học sinh bằng những câu nói tưởng như vô hại: “Con xem bạn A kìa...”, “Con phải cố cho bằng anh chị...”. Hy vọng qua những trang này, người lớn sẽ hiểu hơn về đời sống nội tâm của tuổi teen trong kỷ nguyên mạng xã hội, để biết lúc nào nên động viên, lúc nào nên cùng các em... bước ra khỏi màn hình, ra ban công, ra công viên, ra sân trường, chỉ để ở bên nhau không cần so sánh.

Nếu bạn đang cầm tập truyện CÁI BẪY SO SÁNH (THE COM- PARISON TRAP) trên tay, mong rằng:

• bạn sẽ bắt gặp mình đâu đó trong ánh mắt, tin nhắn, nỗi sợ và cả những lần can đảm của nhân vật;
• bạn sẽ hiểu rằng cảm giác “mình thua kém” không phải chỉ mình bạn có – và nó hoàn toàn có thể được chữa lành;
• bạn sẽ tập được một thói quen nhỏ: mỗi tối, trước khi ngủ, thay vì hỏi “Hôm nay mình có hơn ai không?”, hãy thử hỏi: “Hôm nay mình đã hiển với chính mình hơn một chút nào chưa?”

Bởi điều quan trọng nhất không phải là trở thành phiên bản tốt nhất của người khác, mà là trở thành phiên bản chân thật, tử tế và đang lớn lên từng ngày của chính mình.

Chúc bạn một hành trình đọc – và so sánh – thật hiền hậu với trái tim mình.

Nguyễn Hạnh – Nguyễn Duy Linh