Danh Tướng Ông Ích Khiêm (1829-1884)

DANH TƯỚNG ÔNG ÍCH KHIÊM (1829 - 1884) - TRUNG THẦN BUỔI VẬN NƯỚC NGẢ NGHIÊNG

Tác giả: TS. Lưu Anh Rô

Ông Ích Khiêm (1829 - 1884) - Một danh tướng triều Nguyễn, người được vua Tự Đức đặc biệt sủng ái, khen là người “ưa sự thật, nhiều dũng lược”; Phạm Thận Duật cũng đánh giá “người ấy rất có tài lược”, còn Thượng thư Phạm Phú Thứ khen ngợi ông là một vị “tướng tài”… Là một trung thần, Ông Ích Khiêm tận tụy với triều Tự Đức trong cả công cuộc nội trị và đối phó với ngoại xâm, song cũng nhận về mình lắm nỗi đa đoan.

Chớm bước vào tuổi “tam thập nhi lập”, vị võ tướng ấy đã phải cùng Hoàng đế Tự Đức và các đồng liêu của mình bước vào cuộc kháng chiến chống đạo quân xâm lược của thực dân Pháp (ban đầu còn có cả Tây Ban Nha) nổ súng vào cửa biển Đà Nẵng (1858), đánh chiếm Nam Kỳ (1859) rồi tiến quân ra Bắc Kỳ (1873)… Cuối cùng, ngay sau khi Tự Đức băng hà (1883), triều đình Huế buộc phải ký các bản Hiệp ước Patenôtre (1883) và Harmand (1884) chấp nhận sự bảo hộ của Pháp, thực chất là một bản hiệp ước đầu hàng. Đó cũng là thời điểm Ông Ích Khiêm từ trần.

Nói cách khác, cuộc đời Ông Ích Khiêm trọn vẹn tham gia vào công cuộc kháng chiến của triều đình, cùng nhân dân kiên cường đương đầu với cuộc chiến tranh xâm lược của chủ nghĩa thực dân Pháp và bọn thổ phỉ Trung Hoa tràn sang quấy nhiễu nước ta. Cho dù cuộc kháng chiến chống Pháp thất bại, là tấn bi kịch của thời đại và triều Nguyễn, nhưng với Ông Ích Khiêm và nhiều vị danh tướng khác của triều Nguyễn, tiêu biểu như Hoàng Diệu, Nguyễn Tri Phương, thì đó là những khúc ca bi tráng mở ra thời đại mới cho công cuộc giải phóng dân tộc. Ông Ích Khiêm còn là một thi sĩ và một tính cách “cương cường” rất điển hình, niềm tự hào của người dân xứ Quảng…

Tập sách Danh tướng Ông Ích Khiêm (1829 - 1884) - Trung thần buổi vận nước ngả nghiêng  của TS. Lưu Anh Rô là một công trình nghiên cứu công phu và có thể coi là đầu tiên về vị danh tướng này.

TS. Lưu Anh Rô đã dày công sưu tầm các nguồn tài liệu lưu trữ Hán Nôm (Châu bản triều Nguyễn), Pháp ngữ về Ông Ích Khiêm và 3 người con trai ông (Ông Ích Thiện, Ông Ích Hoắc, Ông Ích Kiền) trong phong trào Nghĩa hội Quảng Nam (1885 - 1887) và người cháu nội của ông là Ông Ích Đường - một yếu nhân của phong trào chống thuế Trung Kỳ (1908).

Tác giả đã khảo cứu nhiều văn bản gồm di chúc, gia phả, văn tế, văn bia, sử dụng các sử liệu để minh định nhiều thông tin thú vị về các truyện kể, truyền ngôn, thơ văn về Ông Ích Khiêm, kết hợp với sự khảo chứng thực tế tại quê hương bản quán, nhà thờ, liễn đối, mộ chí… của ông nhằm giúp người đọc qua cuộc đời, hành trạng của Ông Ích Khiêm để thấy bức tranh toàn cảnh về Việt Nam cuối thế kỷ 19.

Tác phẩm đồng thời cũng khắc họa rõ những xung đột về quyền lực gay gắt từ bên trong của vương triều Nguyễn cuối triều Tự Đức, nhất là thời “Tứ nguyệt tam vương”…

Cái hay của tập sách là, với nguồn sử liệu có độ xác thực cao, sự phân tích, đánh giá, phê phán sử liệu một cách nghiêm túc, cẩn thận, tác giả đã cho người đọc có được cảm giác hấp dẫn, hồi hộp dõi theo cuộc đời, sự nghiệp của Ông Ích Khiêm theo tinh thần vừa chất sử nhưng cũng rất văn, vừa là văn nhưng trung thành với phương pháp của người chép sử, phù hợp với một chiến tướng “thừa văn quá võ” như Ông Ích Khiêm!

Tác giả đã khéo léo đặt Ông Ích Khiêm vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể mà ông sống, liên quan trực tiếp với từng sự kiện, nhân vật lịch sử nên tập sách cũng đã luận giải nhiều nỗi oan về ông.

Tập sách còn thông qua hành trạng, sự nghiệp của các hậu duệ Ông Ích Khiêm để cho thấy họ đã phát huy cao nhất tinh thần “nghĩa khí, cương cường”, vì dân vì nước của ông cho công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, “quyết lòng đánh Tây” vì quốc gia xã tắc.

- Dương Trung Quốc