Lịch triều hiến chương loại chí - Khoa mục chí - Phan Huy Chú

LỊCH TRIỀU HIẾN CHƯƠNG LOẠI CHÍ - KHOA MỤC CHÍ

Tác giả: Phan Huy Chú - Dịch, khảo chú & hiệu đính nguyên bản Hán văn: Nguyễn Phúc An

Lịch triều hiến chương loại chí được cho là một bộ bách khoa toàn thư đầu tiên của Việt Nam mà Phan huy Chú đã bỏ ra gần mười năm để biên soạn, hoàn thành và dâng lên cho vua Minh Mạng vào năm 1821, khi ấy ông đang làm quan ở Hàn lâm viện. Nhận thấy giá trị và tính đồ sộ của bộ sách, vua Minh Mạng đã cho san khắc, sao chép để phổ biến tác phẩm, mà ngày nay chúng ta có được một nguồn tư liệu quý báu để nghiên cứu về vốn cổ của Việt Nam.

Lịch triều hiến chương loại chí gồm 49 quyển, trong số đó Khoa mục chí chiếm 3 quyển ghi chép về lịch sử khoa cử Việt Nam từ lúc khai khoa trong đời nhà Lý đến hết đời Lê, về ban văn, không kể phần võ thí. Quyển sách mà bạn cầm trên tay, chính là phần "Khoa mục chí" trích từ "Lịch triều hiến chương loại chí" của Phan Huy Chú.

Con đường tìm kiếm người tài giỏi, trước tiên phải kể đến khoa mục. Phàm là, để thu hút kẻ anh tài giỏi giang, gồm thâu người tuấn kiệt, thì bậc làm vua của một nước không thể để thiếu sót… Phàm chọn lấy kẻ sỉ đều phải từ chỗ khoa mục mà ra, còn việc thiết đặt phép thi cần phải có sự cân nhắc, nếu chỉ chăm chăm theo một đường lối, thì làm sao có có thể gom thâu được hết được hết những người có tài cao chứ?

Việc văn chương, có liên quan đến tình hình xã hội, xét ở sự được mất trong khoa trường, thì có thể biết được sự thịnh suy của nước nhà. Phép thi trải qua các đời, có cái hay có cái dở, trong khoảng thời gian diễn tiến ấy, không thể không xét cho kỹ càng. Nay xin thuật rõ đại cương, lần lượt kể rõ các đều mục như sau:

1. Đại cương phép thi các đời

2. Lệ thi Hương, thi Hội

3. Lệ thi Điện, ban yến và vinh quy

4. Số người trúng tuyển các khoa

Hết thảy các điều ấy đặt tên là Khoa mục chí để cho người đọc có cái để khảo cứu vậy.