Phật giáo và Islam trên Con đường Tơ lụa - Johan Elverskog

PHẬT GIÁO VÀ ISLAM TRÊN CON ĐƯỜNG TƠ LỤA

Tác giả: Johan Elverskog

Trong hình dung phổ biến ngày nay, Phật giáo và Islam dường như thuộc về hai thế giới rất khác nhau. Một bên thường được gắn với sự tĩnh lặng, quán chiếu và đời sống nội tâm; bên kia thường được nhìn qua những câu chuyện về đức tin, quyền lực và xung đột. Nhưng liệu lịch sử thực sự đã diễn ra như vậy?

Trong “Phật giáo và Islam trên Con đường Tơ lụa”, Johan Elverskog đưa người đọc trở lại không gian rộng lớn của Con đường Tơ lụa và Nội Á - nơi trong hơn một thiên niên kỷ, các cộng đồng Phật tử và Muslim đã gặp gỡ, giao thương, cạnh tranh, tranh luận và ảnh hưởng lẫn nhau. Qua đó, cuốn sách này mở ra một lịch sử khác về hơn một nghìn năm gặp gỡ giữa Phật giáo và Islam.

Đó là một lịch sử diễn ra trên những tuyến thương mại nối liền các vùng đất và nền văn minh: từ những tu viện Phật giáo trên dãy Himalaya đến các đoàn thương nhân Muslim vượt qua thảo nguyên Trung Á; từ những biến động dưới thời đế chế Mông Cổ đến những chuyển dịch chính trị và tôn giáo dưới triều Thanh. Trên những con đường ấy, hàng hóa được trao đổi, nhưng cùng với chúng còn có tư tưởng, tín ngưỡng, tập quán, nghệ thuật và những cách nhìn khác nhau về thế giới.

Thay vì đặt Phật giáo và Islam vào hai khối văn minh biệt lập, Johan Elverskog tập trung vào chính những vùng tiếp xúc giữa họ. Qua năm chương:

- Chương 1: Cuộc tiếp xúc - khám phá cuộc tiếp xúc sớm nhất giữa Phật giáo và Islam (khoảng [k.] 700-1000) thông qua lăng kính thương mại và mối liên hệ giữa tư tưởng tôn giáo và các chế độ kinh tế.

- Chương 2: Sự hiểu biết – khám phá cách Phật giáo và Islam cố gắng hiểu lẫn nhau.

- Chương 3: Thờ ngẫu tượng - tiếp tục nghiên cứu thời kỳ sau đó, đến thời kỳ Đế chế Mông Cổ (k. 1100-1400) và xem xét sự tương tác giữa Phật giáo và Islam trong sáng tạo nghệ thuật đa văn hóa.

- Chương 4: Thánh chiến (Jihad) - chuyển trọng tâm khỏi nghệ thuật và Đế chế Mông Cổ, xem xét bối cảnh chính trị và kinh tế của thời kỳ hậu Mông Cổ (k. 1400-1650) và những xung đột nảy sinh giữa thế giới Phật giáo và Islam.

- Chương 5: Thực phẩm (Halal) - khám phá sự tương tác giữa Phật giáo và Islam trong triều đại nhà Thanh (1644-1911) thông qua vấn đề văn hóa ẩm thực tôn giáo.

Tác giả lần lượt khảo sát những tầng sâu của quá trình tương tác ấy: từ những cuộc tranh luận về thờ ngẫu tượng, thánh chiến, luật pháp và chính danh đến những tranh cãi tưởng như nhỏ bé quanh việc ăn uống và thực phẩm. Tinh thần giao thoa ấy cũng được thể hiện ngay trên bìa sách, với hình ảnh lấy từ một minh họa Ba Tư thế kỷ XIV về Đức Phật trong bộ sử Jāmiʿ al-Tawārīkh của Rashid al-Din.

Bởi vậy, cuốn sách “Phật giáo và Islam trên Con đường Tơ lụa” không đơn thuần kể lại lịch sử của hai tôn giáo. Cuốn sách còn đặt ra một vấn đề rộng lớn hơn: điều gì xảy ra khi những thế giới tưởng như khác biệt gặp nhau? Con người chỉ đối đầu và loại trừ, hay chính những cuộc gặp gỡ ấy cũng trở thành động lực khiến các nền văn hóa biến đổi và phát triển?

Đây là cuốn sách dành cho độc giả quan tâm đến lịch sử, tôn giáo, Phật giáo, Islam và văn hóa Á - Âu; đồng thời cũng phù hợp với những ai muốn bước ra khỏi những hình dung quen thuộc để khám phá một quá khứ kết nối và phức tạp hơn chúng ta vẫn tưởng.
----
THÔNG TIN TÁC GIẢ

Johan Elverskog hiện là Giáo sư Danh dự Dedman Family tại Đại học Southern Methodist. Ông là tác giả và chủ biên của mười một cuốn sách. Tác phẩm gần đây nhất của ông, A History of Uyghur Buddhism, đã được trao nhiều giải thưởng.

Tác phẩm “Phật giáo và Islam trên Con đường Tơ lụa” (Nhà xuất bản Đại học Pennsylvania, 2010) được Viện Hàn lâm Tôn giáo Hoa Kỳ trao Giải thưởng Xuất sắc ở hạng mục Nghiên cứu Lịch sử Tôn giáo vào năm 2011.