Tái thiết trong triết học - John Dewey

TÁI THIẾT TRONG TRIẾT HỌC (Reconstruction in Philosophy)

Tác giả: John Dewey

Cuốn sách Tái thiết trong triết học (Reconstruction in Philosophy) (1920) được viết ngay sau Thế chiến thứ nhất, dựa trên chuỗi bài giảng của John Dewey tại Đại học Hoàng gia Tokyo (Nhật Bản). Đây là tác phẩm mang tính bước ngoặt, đánh dấu chiến dịch toàn diện của ông nhằm đưa triết học thực dụng (pragmatism) vào đời sống, hạ bệ những lâu đài siêu hình học trừu tượng để thay bằng một nền triết học dấn thân.

John Dewey viết Tái thiết trong triết học trong một giai đoạn lịch sử đầy biến động khi các học thuyết triết học truyền thống dần trở nên lạc lõng trước những bước tiến của khoa học và những cuộc khủng hoảng xã hội thời đại công nghiệp. Ông nhận thấy triết học đang tự giam mình trong "tháp ngà" của các vấn đề siêu hình và nhận thức luận vô bổ. Cuốn sách ra đời như một tiếng chuông cảnh tỉnh, một thôi thúc triết học phải từ bỏ tham vọng tìm kiếm những chân lý vĩnh cửu xa rời thực tại để trở về với vai trò cốt lõi: trở thành công cụ tư duy giúp con người giải quyết những xung đột và căng thẳng trong chính đời sống nhân sinh.

Cuốn sách là một hành trình tái thiết toàn diện tư duy triết học thông qua ba trụ cột chính:

• Thứ nhất, Dewey phê phán di sản triết học từ thời Hy Lạp cổ đại đến cận đại, chỉ ra sự tách biệt tai hại giữa "tri thức thuần túy" và "hoạt động thực tiễn".
• Thứ hai, ông đề xuất phương pháp triết học mới chuyển trọng tâm từ việc tìm kiếm các bản chất bất biến sang việc xem xét các vấn đề trong sự biến đổi liên tục của hoạt động nhân sinh. Ở đây, triết học được nhìn nhận như một phương pháp luận thực dụng.
• Thứ ba, ông áp dụng tư duy mới này vào các lĩnh vực then chốt như đạo đức, chính trị và xã hội, khẳng định rằng các vấn đề của con người cần được giải quyết bằng tinh thần thực nghiệm và sự linh hoạt của trí tuệ (Nous).

Cuốn sách trang bị một "tư duy thực dụng" sắc bén, giúp người đọc thoát khỏi những định kiến cũ, tập trung vào khả năng kiến tạo một tương lai tốt đẹp hơn dựa trên những gì chúng ta thực sự đang đối mặt.

---
John Dewey (1859 - 1952, Hoa Kỳ) là một nhà triết học thuộc chủ nghĩa thực dụng, nhà tâm lý học và là nhà giáo dục - thường được coi là cha đẻ của phong trào cải cách giáo dục. Năm 1875, Dewey vào học ở Đại học Vermont và nhận bằng cử nhân ở đây. Năm 1894, Dewey chuyển đến Đại học Chicago với vai trò là Trưởng khoa Triết học, Tâm lý và Giáo dục học. Năm 1896, ông thành lập Đại học Thực nghiệm, ngày nay được biết đến nhiều hơn với tên gọi “Trường Dewey”.

Dewey rời Chicago đến Columbia vào năm 1904 do có xung đột về cách quản lý Trường Thực nghiệm. Sau đó, ông trở thành một triết gia, một nhà giáo dục xuất chúng được nhiều người biết tới. Dewey nghỉ hưu vào năm 1930, mặc dù ông tiếp tục giữ cương vị giáo sư danh dự cho đến năm 1939; ông vẫn hoạt động cống hiến không ngừng cho đến khi qua đời trong ngôi nhà của mình ở New York.