Tranh Kiếng Nam Bộ - Nghệ Phẩm Của Mọi Nhà

TRANH KIẾNG NAM BỘ - NGHỆ PHẨM CỦA MỌI NHÀ 

Tác giả: Huỳnh Thanh Bình 

Tranh kiếng có mặt ở cung đình Huế từ thời Minh Mạng - Thiệu Trị. Song đó là các sản phẩm mỹ nghệ nhập khẩu và không phổ biến ngoài dân chúng. Mãi đầu thế kỷ XX, những di dân Quảng Đông đến lập nghiệp ở vùng Chợ Lớn mới bắt đầu mở các tiệm kiếng, buôn bán những loại kiếng tráng thủy để soi mặt, lộng khuôn hình, tủ, khung cửa chớp, cửa gió... và các loại tranh kiếng: những bức đại tự và các bức thư họa dùng trong việc khánh chúc tân gia, khai trương, mừng thọ... Tranh kiếng Nam bộ ra đời từ đây.

Đến những năm 1920, nghề vẽ tranh kiếng chuyển địa bàn về Lái Thiêu (Thủ Dầu Một) - là xứ sở đang trên đà phát triển các nghề thủ công: thợ gốm, thợ mộc, thợ sơn quang dầu (sơn guốc, đũa, mâm, khay, quả tráp...), thợ cẩn xà cừ... Đó là nơi hội tụ đủ thuận duyên cho dòng tranh kiếng Lái Thiêu phát đạt. Sau đó, khoảng những năm 1940 - 1950, nghề làm tranh kiếng lan tỏa khắp Lục tỉnh Nam Kỳ, trụ lại ở Mỹ Tho, Cai Lậy, Gò Công (Tiền Giang), Chợ Mới (An Giang), Chợ Trạm (Long An), Tây Ninh... và thâm nhập vào cộng đồng người Khmer tạo nên dòng tranh kiếng Khmer Nam bộ ở Trà Vinh và Sóc Trăng... Tất cả các dòng tranh kiếng trong hơn một thế kỷ qua đã sản xuất ra một khối lượng sản phẩm đồ sộ với nhiều chủng loại đa dạng, từ tranh thờ tổ tiên, tranh chúc tụng, tranh cảnh vật trang trí nội ngoại thất, tranh thần, Phật, Bồ tát... Có loại tranh vẽ thuần bằng sơn màu đa sắc (thêm ngân nhũ và kim nhũ) hoặc kết hợp với kỹ thuật tráng thủy và đặc biệt độc đáo là loại tranh kiếng cẩn ốc xà cừ rất được công chúng ưa chuộng.

Điểm đặc sắc của tranh kiếng Nam bộ là tùy từng tọa độ văn hóa - tín ngưỡng đều có những đổi thay về đề tài, nội dung. Do đó, tập hợp tranh kiếng Nam bộ là một đại tập thành đặc biệt phong phú và đa dạng.

Mục đích của cuốn sách này là nhằm cung cấp cho bạn đọc, những người yêu mến mỹ thuật dân gian của vùng đất phương Nam những thông tin về nguồn gốc, lịch sử, nội dung cùng những đặc điểm của các dòng tranh kiếng đã và đang có mặt trong đời sống văn hóa Nam bộ. 

-----

Tác giả Huỳnh Thanh Bình sinh năm 1985, Thạc sĩ Văn hóa học, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM. Hiện công tác tại Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh 

Sách đã xuất bản: Tranh kiếng Nam bộ, 2013; Biểu tượng thần thoại về chư thiên và linh vật Phật giáo, 2018; Tranh tường Khmer Nam bộ; Quy Pháp Đồ Tượng - Hindu và Phật Giáo Ấn Độ, 2021; Tranh Dân Gian Nam Bộ, 2024 

Đã công bố trên 100 bài viết về văn hóa thế giới, mỹ thuật Phật giáo, mỹ thuật Việt Nam và văn hóa dân gian trên Nguyệt san Giác Ngộ, Kiến thức ngày nay, Kiến trúc nhà đẹp, tạp chí Cẩm Thành...