Trống Rabana trong văn hoá của người Chăm ở An Giang

TRỐNG RABANA TRONG VĂN HOÁ CỦA NGƯỜI CHĂM Ở AN GIANG 

Tác giả: Hồ Lưu Phúc

Nhắc đến dân tộc Chăm, chúng ta thường nghĩ đến hình ảnh vương quốc Champa cổ kính. Tuy nhiên, ngay tại khu vực miền Nam Việt Nam có hơn 50.000 người Chăm đang sinh sống hòa hợp cùng các dân tộc anh em khác. Cộng đồng Chăm tập trung đông nhất tại An Giang với hơn 11.000 người, kế đến là Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Tây Ninh.

Do nguồn gốc di cư từ Malaysia và Indonesia, người Chăm An Giang chịu ảnh hưởng văn hóa Mã Lai nhiều hơn so với đồng bào Chăm ở Ninh Thuận và Bình Thuận. Họ đã đóng góp một phần không nhỏ vào sự đa dạng văn hóa Nam Bộ, đồng thời vẫn tạo ra được những nét đặc trưng riêng mà chỉ người Chăm tại đây mới có, thể hiện rõ nhất qua các hình thức nghệ thuật trình diễn truyền thống, đặc biệt là bộ trống Rabana. Đây là nhạc cụ duy nhất còn được sử dụng trong cộng đồng Chăm ở đây, trong khi các nhạc cụ khác như đàn, kèn hay chiêng đã không còn lưu truyền.

Về nguồn gốc, các nhà khảo cổ học đã chỉ ra rằng sự xuất hiện lần đầu tiên của loại trống khung (The Frame Drum) được tìm thấy tại khu vực Lưỡng Hà (Iraq) có niên đại 3000 năm TTCN. Rabana là thuật ngữ bằng tiếng Chăm sử dụng để chỉ loại trống có hình tròn, được làm bằng một đoạn gỗ ống với đầu khá rộng, phía trên được bọc da và được kéo căng ra, mặt còn lại thì để hở. Tên Rabana được cho là bắt nguồn từ chữ Robbana.

Trống Rabana đã được người Chăm tiếp nhận và trong quá trình phát triển đã sáng tạo thêm để nhạc cụ trống Rabana mang nét đặc trưng riêng cho cộng đồng mình. Loại trống Rabana này đã hình thành, tồn tại trong cộng đồng Chăm, được người Chăm giữ gìn và phát triển, trở thành một nhạc cụ cổ truyền, mang đậm nét văn hóa Chăm.

Cuốn sách Trống Rabana trong văn hóa của người Chăm ở An Giang của ThS. Hồ Lưu Phúc là một nghiên cứu khoa học công phu, nghiêm túc, khắc họa những giá trị văn hoá của nghệ thuật tạo hình, biểu diễn trống Rabana, qua đó hướng đến mục tiêu bảo tồn, phát huy giá trị âm nhạc Chăm gắn với phát triển bền vững văn hoá dân tộc tại chỗ ở vùng Nam Bộ, thiết thực phục vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và du lịch.

Trống Rabana trong văn hóa của người Chăm ở An Giang là những khám phá, khơi ngợi từ trong lãng quên về nguồn gốc hình thành, giá trị di sản, thách thức trong bảo tồn, tình yêu văn hóa, đời sống người Chăm Islam rất riêng ở vùng Nam Bộ, là tài liệu tham khảo hữu ích cho những quan tâm sâu xa hơn của cuộc hành trình nối tiếp tìm hiểu văn hóa, sự nghiệp bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc Chăm.