Vùng đất và con người xứ Viễn Đông - Pierre Gourou

VÙNG ĐẤT VÀ CON NGƯỜI XỨ VIỄN ĐÔNG

Tác giả: Pierre Gourou

Xứ Viễn Đông với cực Nam là đồng bằng sông Cửu Long, trải dài đến cực Bắc là ngã ba sông Amur và Ussuri (biên giới Liên bang Nga và Trung Quốc).

Cư dân xứ Viễn Đông, tích lũy từ truyền thống nông nghiệp qua nhiều thiên niên kỷ, từ đó hình thành nên các quốc gia như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Việt Nam. Các quốc gia này đang phát triển theo hướng công nghiệp hóa và đô thị hóa; với tốc độ không đồng đều. Họ phải chịu gánh nặng từ quá khứ với đặc điểm là dân số đông và tỷ lệ nông dân chiếm gần trọn tổng dân số.

Xã hội Viễn Đông thể hiện cơ cấu quan hệ thân tộc, nhiều họ tộc nhóm lại thì thành làng mạc; những người nông dân tìm kiếm và định cư ở những vùng đồng bằng phù sa và dần bỏ mặc núi đồi; họ cần mẫn để làm một nền nông nghiệp không ngừng; họ đã phát minh ra trà và lụa; họ hầu như chỉ cần các sản phẩm từ thực vật; công cụ và nhà ở của họ, được làm bằng gỗ và tre. Xứ Viễn Đông còn mang nhiều nét chung, như sự tương đồng đáng chú ý của mặt kỹ thuật canh tác nông nghiệp; mức sống khiêm tốn của nông dân. Gia đình ở khắp mọi nơi tổ chức theo một mô hình chung. Họ thống nhất về niềm tin, thể hiện qua thuyết duy linh nông nghiệp; hay cùng thể hiện sự tôn kính đối với Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo. Các hình thức tư tưởng cao hơn đều có nguồn gốc từ Trung Quốc; và đồng thời, họ được phổ biến rộng rãi về chữ Hán...

Tính đồng nhất của tầng lớp nông dân này là một đặc điểm của nền văn minh Viễn Đông. Trên nền tảng cổ xưa phổ biến ở Viễn Đông và Indonesia, nền văn minh Trung Quốc phát triển mạnh mẽ, dễ dàng lan rộng về phía Nam nhờ quan hệ họ hàng; sự phát triển của nó chỉ dừng lại khi tiếp xúc với một nền văn minh siêu việt khác đến từ Ấn Độ. Sự trải dài của vùng Viễn Đông không tạo ra rào cản nào cho quan hệ Bắc-Nam; mùa hè, nóng như nhau và mưa trên ba mươi độ vĩ độ, cho phép nền nông nghiệp đồng nhất, mà không áp đặt sự đồng nhất như vậy.

Cuốn sách này viết về Địa lý nhân văn của các vùng quê (nông thôn) xứ Viễn Đông đầu thế kỷ XX, trước thời điểm cuộc cách mạng kinh tế diễn ra như thế nào? Những nét đặc trưng về Địa lý nhân văn đó còn lâu mới bị xóa bỏ: những nỗ lực làm thay đổi nông thôn Viễn Đông đã làm cho những “nếp cũ” được nhìn nhận rõ ràng hơn.

Bước vào những trang viết của Pierre Gourou, độc giả như được thực hiện một chuyến hành trình ngược thời gian, băng qua những cánh đồng lúa nước mênh mông từ đồng bằng sông Cửu Long nắng cháy đến tận vùng lưu vực sông Amur lạnh giá. Cuốn sách không phải chỉ có những những dòng số liệu khô khan về địa lý, mà ẩn chứa cả một bức tranh sống động về sự gắn kết thiêng liêng giữa con người và đất đai. Qua lăng kính của tác giả, xứ Viễn Đông hiện lên với vẻ đẹp cần mẫn của những người nông dân, những ngôi làng ẩn sau lũy tre xanh và một nền văn minh nông nghiệp bền bỉ đã tồn tại qua hàng thiên niên kỷ.

Tác giả dẫn dắt chúng ta đi sâu vào từng nếp nhà tre nứa, quan sát cách người dân ứng biến với thiên nhiên bằng những kỹ thuật thủ công tinh xảo như chiếc xe cút kít hay chiếc thuyền nan nhẹ tênh trên sóng nước. Độc giả sẽ cảm nhận được hơi thở của một vùng văn hóa đồng nhất, nơi những giá trị về gia đình, họ tộc và tín ngưỡng duy linh đã nhào nặn nên bản sắc riêng biệt cho các quốc gia như Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Đây là một lời mời gọi đầy hấp dẫn để thấu hiểu về "nếp cũ" và những giá trị nhân văn sâu sắc trước ngưỡng cửa của những biến động kinh tế hiện đại.

Những điểm nổi bật của cuốn sách:

• Tính đồng nhất văn minh: Phân tích sâu sắc sự tương đồng về kỹ thuật canh tác, cơ cấu gia đình và niềm tin tôn giáo xuyên suốt các quốc gia Viễn Đông.
• Mối liên hệ giữa khí hậu và nhân văn: Làm rõ cách thức gió mùa và chế độ mưa đã kiến tạo nên một nền nông nghiệp lúa nước đặc trưng và quyết định mật độ dân cư dày đặc.
• Khám phá đời sống nông thôn: Cung cấp cái nhìn chi tiết về chế độ ăn uống, vật liệu xây dựng nhà ở và các công cụ lao động sáng tạo của người nông dân Á Đông.
• Giá trị tư liệu lịch sử: Lưu giữ những quan sát quý báu về địa lý nhân văn từ thế kỷ trước, giúp người đọc nhìn nhận rõ hơn những thay đổi của cảnh quan nông thôn hiện đại.

Trong bối cảnh thế giới đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa và đô thị hóa, cuốn sách VÙNG ĐẤT VÀ CON NGƯỜI XỨ VIỄN ĐÔNG này càng trở nên giá trị hơn bao giờ hết. Nó đóng vai trò như một chiếc gương soi, giúp chúng ta nhìn lại những giá trị cốt lõi đã tạo nên diện mạo của khu vực. Tác giả không ngần ngại chỉ ra những thách thức mà con người nơi đây phải đối mặt khi đứng trước ngưỡng cửa thay đổi kinh tế, nhưng đồng thời cũng bày tỏ sự tin tưởng vào sức sống mãnh liệt của nền văn minh lúa nước.

Tác phẩm là một lời nhắc nhở rằng, dù xã hội có tiến xa đến đâu, sợi dây liên kết giữa con người và cội nguồn đất đai vẫn là yếu tố quyết định sự thịnh vượng bền vững. Với lối hành văn súc tích, giàu hình ảnh và đầy tính nhân văn, đây chắc chắn là cuốn sách “gối đầu giường” cho những ai đam mê nghiên cứu văn hóa, địa lý và lịch sử.

Pierre Gourou (31/8/1900 - 13/5/1999) là người đã sống gần trọn thế kỷ XX. Ông là Thạc sĩ sử học và địa lý học, Tiến sĩ văn chương, Ủy viên thông tấn Viện Viễn đông Bác cổ Pháp. Ông đã thực hiện nhiều cuộc điều tra trên thực địa, tiếp xúc với nông dân, chú ý đến cấu trúc gia đình, tín ngưỡng tôn giáo... những công trình nghiên cứu của ông là một phương thức đóng góp cho sự phát triển đi lên của các nước.