Combo sách Henri Bergson: Tư duy và chuyển động - Thời độ và đồng thời - Tiến hóa sáng tạo

COMBO SÁCH CỦA HENRI BERGSON: TƯ DUY VÀ CHUYỂN ĐỘNG - THỜI ĐỘ VÀ ĐỒNG THỜI - TIẾN HÓA SÁNG TẠO

Tác giả: Henri Bergson

Henri Bergson (1859 - 1941) - Triết gia người Pháp, một nhân vật có ảnh hưởng lớn của triết học cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Ông là giáo sư triết học tại Collège de France từ năm 1900 đến năm 1921 và nhận giải Nobel Văn chương năm 1927. Triết học của Bergson phê phán xu hướng không gian hóa thời gian của khoa học hiện đại, đồng thời khẳng định tính liên tục, sáng tạo của đời sống và ý thức.

Tư duy và chuyển động (1934) - một dẫn nhập xuất sắc vào tư tưởng Henri Bergson, tập hợp các bài thuyết giảng của Henri Bergson - triết gia Pháp có ảnh hưởng sâu rộng nhất đầu thế kỷ XX.  Ông được trao giải Nobel văn chương năm 1927 cho tác phẩm “Tiến Hóa Sáng Tạo” và những tư tưởng của ông ảnh hưởng nhiều đến nghệ thuật, văn học, tâm lý học và cả hiện tượng học sau này.

Sau gần một thế kỷ, tác phẩm Tư duy và chuyển động vẫn giữ nguyên giá trị, được xem là một trong những dẫn nhập tốt nhất vào hệ thống tư tưởng của Bergson, vừa bởi câu hỏi thời gian mà nó đào sâu khéo léo và tỉ mỉ, vừa bởi ảnh hưởng sâu rộng lên các trào lưu triết học nửa cuối thế kỷ XX: về sự trở thành (như trường hợp của Deleuze), mối quan hệ giữa triết học và khoa học tự nhiên (thông qua vấn đề chuyển động và vật chất), phê phán khái niệm hư vô,..

Đây là một cuốn sách nền tảng, cô đọng nhưng giàu sức gợi mở và lý tưởng cho những ai muốn bước vào thế giới tư tưởng độc đáo của Henri Bergson.

Tiến hóa sáng tạo là cuốn sách nổi bật thể hiện tư tưởng triết học của Bergson khi ông đánh giá lại toàn bộ thuyết tiến hóa của Darwin.

Tiến hóa sáng tạo không chỉ là một chuyên khảo triết học; đó còn là bản tuyên ngôn hùng hồn của Henri Bergson về một vũ trụ không ngừng chuyển dịch. Qua tác phẩm này, Bergson khẳng định vị thế của mình như một triết gia nhìn thấu những hạn chế của các lý thuyết sinh học đương thời, khi chúng cố đóng khung sự sống vào những khuôn mẫu cơ giới khô khan.

Qua các chương sách Bergson cho rằng, nếu chỉ nhìn sự sống qua lăng kính của các quy luật vật lý hay những biến đổi ngẫu nhiên, chúng ta sẽ bỏ sót một yếu tố then chốt: durée (thời tục). Với Bergson, thời gian không phải là những tích tắc rời rạc trên mặt đồng hồ, mà là một dòng chảy liên tục, nơi quá khứ thẩm thấu vào hiện tại để nhào nặn nên một tương lai hoàn toàn mới.

Tâm điểm của lý thuyết tiến hóa sáng tạo là khái niệm élan vital (đà sống). Bergson đề xuất rằng toàn bộ quá trình tiến hóa nên được hiểu như là sự bền bỉ của một xung năng sống mãnh liệt, một sức mạnh nội tại luôn tìm cách xuyên thủng sự trì trệ của vật chất để không ngừng sản sinh ra những hình thái sống đa dạng. Trong thế giới quan này, tiến hóa không phải là một kế hoạch đã được lập trình sẵn hay một cỗ máy vận hành theo định luật mà là một hành động sáng tạo liên tục, bất tận. Sự kết hợp giữa tư duy khoa học sắc sảo và tâm hồn nghệ sĩ đã góp phần mang về cho ông giải Nobel Văn chương danh giá.

Thời độ và đồng thời là một trong những tác phẩm triết học quan trọng và gây nhiều tranh luận của thế kỷ 20. Cuốn sách ghi lại cuộc đối thoại tư tưởng giữa triết gia Henri Bergson và nhà vật lý thiên tài Albert Einstein, xoay quanh một câu hỏi nền tảng: thời gian thực sự là gì?

Trong Thời độ và đồng thời, Henri Bergson phân biệt hai khái niệm cốt lõi: “thời độ” và “thời gian của khoa học”. “Thời độ” là dòng chảy thời gian mà con người thực sự trải nghiệm – liên tục, không thể chia cắt, gắn với ý thức và ký ức. Ngược lại, khoa học phải “không gian hóa” thời gian để đo lường, biến nó thành các điểm rời rạc. Vì vậy, theo Bergson, đồng hồ không đo thời gian, mà chỉ đo chuyển động; “thời gian” trong khoa học thực chất là một quy ước toán học.

Từ đó, ông đối thoại với thuyết tương đối của Albert Einstein. Theo thuyết này, thời gian trôi khác nhau tùy theo chuyển động, như trong nghịch lý anh em sinh đôi. Tuy nhiên, Bergson cho rằng sự “chậm lại” của thời gian chỉ là kết quả tính toán theo hệ quy chiếu, giống như hiệu ứng phối cảnh, chứ không phải thời gian thực được sống. Ông khẳng định: chỉ có một thời gian thực duy nhất, còn “nhiều thời gian” trong vật lý chỉ là các biểu diễn toán học.

Cuốn sách cũng phê phán mô hình không – thời gian bốn chiều của Hermann Minkowski và Einstein, nơi quá khứ, hiện tại, tương lai cùng tồn tại như một “khối” cố định. Bergson phản đối quan điểm này vì nó phủ nhận tính sáng tạo và tự do. Ông bảo vệ một vũ trụ mở, nơi tương lai chưa được định sẵn mà luôn đang hình thành.