Đại học - Định chế giáo dục cao thay đổi thế giới từ Trung cổ đến Hiện đại - Nguyễn Xuân Xanh

ĐẠI HỌC - ĐỊNH CHẾ GIÁO DỤC CAO THAY ĐỔI THẾ GIỚI TỪ TRUNG CỔ ĐẾN HIỆN ĐẠI

Tác giả: Nguyễn Xuân Xanh

Đại học là một định chế giáo dục cao phát triển tri thức của châu Âu Kitô giáo Trung cổ, một hiện tượng rất đặc thù không một nền văn minh nào khác có, đánh dấu sự thức tỉnh tinh thần của một nền văn minh mới của thế giới sau đêm dài một nghìn năm vắng bóng học thuật, và tiếp nối truyền thống tri thức Hy Lạp cổ đại.

Đại học là universitas, sự tập hợp tự nguyện của thầy và trò để phát triển tri thức cao, hoạt động độc lập và tự chủ.

Đại học mang trong mình dòng máu khoa học  như lẽ sinh tồn. Không có khoa học, lý tính, không thể có đại học và xã hội phát triển, ngay cả châu Âu cũng có nguy cơ trở thành "châu Á", như Nietzsche và Max Weber nhận định.

Trong ba loại quyền:  Vương quyền, Thần quyền và Trí quyền, thì Vương quyền ngày nay đã sụp đổ, Thần quyền không còn ảnh hưởng như một nghìn năm trước nữa, trong đó Trí quyền, mà đại học là sự tượng trưng, không ngừng ngày càng phát triển mạnh mẽ cho đến hôm nay.

Không thể giải thích nền văn minh phương Tây mà không giải thích vai trò và sứ mệnh cốt lõi đại học. Đại học Đức thế kỷ 19, và Đại học Hoa Kỳ nửa sau thế kỷ 20 là sự minh họa sáng chói nhất.

Quyển sách ĐẠI HỌC - một công trình học thuật đồ sộ, tập hợp một loạt các bài viết của tác giả Nguyễn Xuân Xanh, cung cấp một cái nhìn toàn diện lịch sử, triết lý, tinh thần và vai trò của định chế này. Sự phát triển đại học ở thế kỷ 21 trở thành cuộc chạy đua phát triển chất xám vĩ đại trên phạm vi thế giới trong đó vai trò của nhà nước là hết sức to lớn. Châu Á đang thức tỉnh mạnh mẽ, và nâng cấp quyết liệt các đại học trong cuộc chạy đua trác việt về học thuật, kinh tế, cũng như quốc phòng, điều mà không quốc gia nào có thể bỏ qua nếu muốn tồn tại.

Nội dung quyển sách được bố cục thành 3 phần:

Phần 1 - Lịch sử, gồm bài chính Lịch sử Đại học, được viết năm 2010 trong số Kỷ yếu Đại học Humboldt 200 năm, và các bài viết mới như Trung Hoa và Nhật Bản, Humboldt hay Huyền thoại?, Đại học và lý tính thời Trung cổ, cũng như Trường học của lý tính, nhằm giúp hiểu thêm bản chất của tinh thần khoa học của đại học phương Tây đã phát triển rất sớm; và một số ghi chép nghiên cứu.

Phần 2 - Tư liệu lịch sử, trong đó Tinh thần và cơ cấu tổ chức của các định chế khoa học cao ở Berlin của Wilhelm von Humboldt là tư liệu quý giá mô tả đầy đủ tinh thần đại học Berlin; bài của các học giả Đức như Friedrich Schleiermacher, Johann D. Michaelis; và gần hơn, các của các học giả thế kỷ 20 như Friedrich Paulsen, Karl Jaspers, Jürgen Habermas của Đức, Clark Kerr và Gerhard Casper của Hoa Kỳ. Đó là những tư liệu giúp hiểu tiến trình lịch sử và tinh thần đại học.

Phần 3 - Các Tiểu luận của tác giả về đại học và college Hoa Kỳ, nhà giáo dục đại học huyền thoại Clark Kerr, cho Cuộc cạnh tranh chất xám vĩ đại của Ben Vildavsky, và Nghĩa vụ học thuật của Donald Kennedy; và tiểu luận của Richard Levin, Cựu Chủ tịch Đại học Yale, nói về sự vươn lên của các đại học châu Á.

----

Nguyễn Xuân Xanh là tác giả của nhiều quyển sách về Albert Einstein, Nước Đức thế kỷ XIX, Thư gửi Quý nhà giàu Việt Nam, đồng chủ biên về các sách lịch sử khoa học, và giáo dục đại học, khai phóng.