Dựng xây từ những viên đá sống động - Những nguyên tắc căn bản để xây dựng nhà thờ Công Giáo

DỰNG XÂY TỪ NHỮNG VIÊN ĐÁ SỐNG ĐỘNG - NHỮNG NGUYÊN TẮC CĂN BẢN ĐỂ XÂY DỰNG NHÀ THỜ CÔNG GIÁO

Tác giả: Hội Đồng Giám Mục Việt Nam - Ủy Ban Giám Mục về Nghệ Thuật Thánh

Ủy ban Nghệ thuật Thánh trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam tái bản ấn phẩm này có bổ sung từ một số tài liệu của Hội Thánh và minh họa hình ảnh.

Cám ơn Đức cha Matthêô Nguyễn Văn Khôi, Giám mục Giáo phận Qui Nhơn, Chủ tịch Ủy ban Nghệ thuật Thánh đã cho phép đăng trong ấn bản này các bài viết của Đức cha về lãnh vực nghệ thuật thánh.

Lm. Vinh Sơn Phạm Trung Thành, DCCT - Thư ký Ủy ban Nghệ thuật Thánh

-----

Kính thưa Quí Đức Hồng y, Quí Đức Tổng, Quí Đức Cha, Quí Cha, Qui Tu sĩ nam nữ và toàn thể anh chị em giáo dân,

Xây cất thánh đường và những công trình liên hệ trong giáo xứ là một công việc thường xuyên trong Giáo Hội, đặc biệt tại những nơi mới được rao giảng Tin Mừng. Tại Việt Nam, vì sự tàn phá của chiến tranh, vì phong trào di dân, nhiều cộng đoàn mới đã được thiết lập, nhiều nhà thờ mới được xây dựng, nhiều công trình cũ được trùng tu. Nhìn vào hình thức, mẫu mã, chúng ta phải công nhận rằng chúng thật là phong phú đa dạng. Nhưng, nếu xét đến giá trị nghệ thuật, nhất là nghệ thuật tôn giáo, đến sự thích hợp cho việc cử hành các bí tích, nhất là bí tích Thánh Thể, đến chức năng tạo bầu khí cho việc gặp gỡ Thiên Chúa, việc cầu nguyện, việc hiệp thông huynh đệ, thì có lẽ còn nhiều vấn đề phải bàn cãi. Nếu hỏi những người đã và đang làm công tác xây dựng, từ các linh mục chịu trách nhiệm về công trình, tới các kỹ sư, kiến trúc sư, những nhà thầu, những người giáo dân đã cộng tác đắc lực với cha xứ và ban kiến thiết để xây dựng nhà thờ cho giáo xứ mình xem các ngài đã dựa vào những tiêu chuẩn nào để xây dựng nhà thờ, nhà xứ, nhà giáo lý hay những công trình khác của giáo xứ, thì có lẽ mọi người đều lúng túng không biết phải trả lời ra sao. Phần đông đã cố gắng tìm tòi, học hỏi đó đây để có một số kiến thức lẻ tẻ, góp nhặt và từ đó rút ra những kinh nghiệm, những suy nghĩ riêng để thực hiện công việc phải làm. Vì thế, nhiều khi chưa hoàn thành thì đã cảm thấy có những khuyết điểm mà khi nhận ra thì đã quá muộn!

Ban Nghệ thuật Thánh trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam đã ý thức được điều thiếu sót này, nên đã cố gắng sưu tầm, nghiên cứu, học hỏi các chỉ thị của Toà Thánh, những kinh nghiệm đó đây trong Giáo Hội có liên quan tới vấn đề và tổng lược lại thành một tập hướng ý hầu giúp những ai có trách nhiệm hay đang quan tâm tới vấn đề, có chỗ để tra cứu, suy nghĩ và tùy nghi áp dụng sao cho công việc xây dựng nhà Chúa, và những công trình khác của giáo xứ đạt được kết quả cao nhất.

Vì nhà thờ là nơi các tín hữu qui tụ lại để thờ phượng Thiên Chúa, để cử hành các nghi thức Phụng vụ và làm những việc đạo đức khác, nên tập này sẽ nói tới ý nghĩa, những qui luật, những chỉ thị của Toà Thánh liên quan tới các việc phụng tự nói chung và những nghi lễ Phụng vụ nói riêng, ngõ hầu khi thiết kế và thực hiện công trình người ta biết phải làm sao cho việc thờ phượng và cử hành các bí tích được diễn tiến một cách thuận lợi và trang nghiêm, giúp mọi người tham dự tích cực và sốt sắng.

Nhà thờ còn là dấu chỉ sự hiện diện của Thiên Chúa, nơi Thiên Chúa tỏ bày cho con người những màu nhiệm của Nước Trời, và con người tìm cách đáp trả bằng những tâm tình: tin, cậy, mến, nên công trình kiến trúc và trang trí phải làm sao bày tỏ được những thực tại thiêng liêng về Thiên Chúa, những tâm tình diễn tả đức tin, lòng yêu mến đối với thực tại thần linh và niềm hy vọng hướng về cuộc sống vĩnh hằng mai sau. Đúng như châm ngôn: “Luật tin tưởng là luật cầu nguyện”, người ta tin tưởng trong lòng như thế nào, thì người ta cũng tìm cách diễn tả ra bên ngoài, qua lời cầu nguyện, qua công trình xây dựng và nghệ thuật trang trí như vậy.

Nhà thờ còn là dấu chỉ của cộng đoàn địa phương, nơi ghi lại những kỷ niệm của mỗi thành phần hay cả cộng đoàn qua suốt hành trình cuộc sống, từ lúc sinh ra cho tới khi được chôn vùi lại trong lòng đất. Những dấu ấn lúc rửa tội, ngày xưng tội rước lễ lần đầu, khi được thêm sức hay kết hôn là những gì khó quên. Những kỷ niệm về những sinh hoạt chung với những người cùng trà cùng lứa, những niềm vui, những nỗi buồn của cả cộng đoàn, sẽ còn mãi đậm nét trong lòng mỗi người. Vì thế cấu trúc của nhà thờ, cách phối trí toàn thể khu vực, cảnh trí trong khuôn viên thánh đường cũng phải làm sao thích hợp với những sinh hoạt vừa của cá nhân và của đoàn thể. Những đòi hỏi về bóng mát để dừng chân trước khi vào nhà thờ, những chỗ thuận tiện để những người thờ phượng Chúa có thể gặp gỡ chào hỏi nhau, để bày tỏ tình huynh đệ thân thương, là những điều cần phải lưu tâm khi thiết kế cảnh quan chung quanh nhà thờ. Cũng vậy, để tạo bầu khí hiệp thông, chia sẻ giữa những người cùng tham dự một nghi thức, việc thiết kế âm thanh, ánh sáng trong nhà thờ cũng phải làm sao để người ta có thể nhìn thấy nhau và nghe được tiếng của nhau, đặc biệt là của chủ tế và các thừa tác viên đảm trách những phần vụ quan trọng khác trong cộng đoàn.

Tập hướng ý này sẽ nêu ra những tiêu chuẩn, những qui luật, những nhắc nhở thích hợp giúp cho các cấp thẩm quyền trong giáo phận và giáo xứ, các kỹ sư, kiến trúc sư, những nhà thầu, những người giám sát công trình, những điêu khắc gia, những người đắp và tạc tượng, vẽ tranh ảnh, những người làm nghề trang trí có được những tài liệu vắn gọn để làm tốt công tác thuộc lĩnh vực chuyên môn của mình.

Tập hướng ý này đã được gửi tới các giáo phận, những Ủy ban đặc trách để xin ý kiến. Hầu hết đã được các đại biểu tán thưởng và mong ước được phổ biến. Tập này cũng đã trình lên Hội đồng Giám mục Việt Nam trong phiên họp thường niên tại Đền thánh Đức Mẹ Bãi Dâu, Vũng Tàu đầu tháng 9 năm 2005 vừa qua và đã được Hội đồng cho phép xuất bản. Tuy đây không phải những qui luật do Hội đồng Giám mục Việt Nam ban hành và buộc mọi người phải tuân giữ, nhưng Hội đồng cũng khuyến khích những ai có phận vụ nên tham khảo vì tất cả đều dựa vào những qui luật chung của Hội Thánh, và phần lớn được phỏng theo tập hướng dẫn của Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ về vấn đề này.

Xin trân trọng giới thiệu với quí Đức Hồng y, Tổng Giám mục và các Đức cha cũng như toàn thể quí vị. Ước mong tập hướng ý này giúp cho Việt Nam có được những ngôi thánh đường thích hợp theo những đòi hỏi của Phụng vụ và niềm tin của truyền thống Công giáo.

Trân trọng kính chào.

Phú Cường, ngày 30 tháng 11 năm 2005

Phêrô Trần Đình Tứ
Giám mục Giáo phận Phú Cường - Chủ tịch Ủy ban Phụng tự và Nghệ thuật Thánh