Hệ thống xã hội học - Tập 1: Phép phân tích xã hội - Pitirim Sorokin

HỆ THỐNG XÃ HỘI HỌC - TẬP 1: PHÉP PHÂN TÍCH XÃ HỘI

Tác giả: Pitirim Sorokin

[...]

Toàn bộ Hệ thống xã hội học là một tác phẩm quảng bác, ít nhất cũng cấu thành từ 8 tập. Tập này và tập thứ hai chỉ bao hàm phần thứ nhất của xã hội học - “Phép phân tích xã hội” - nghiên cứu cấu trúc của các nhóm xã hội và dân cư[8]. Từ thời Comte, các nhà xã hội học đã có thói quen phân chia xã hội học ra thành tĩnh lực học xã hội và động lực học xã hội [9]. Song, phần lớn họ, bắt đầu từ bản thân Comte, dường như hoàn toàn làm việc trong lĩnh vực động lực học xã hội. Gần như toàn bộ xã hội học đi vào lĩnh vực nghiên cứu tiến hóa của xã hội và khám phá các “quy luật tiến hóa”. Tĩnh lực học xã hội bị coi là một phân nhánh của xã hội học, song ngoại trừ những trường hợp riêng biệt, hoàn toàn không có nội dung mang tính hệ thống. Nó vẫn là “hoang địa” hay, nhiều nhất là, có hai, ba vấn đề được vội vã đưa vào và... thế là thỏa mãn.

Hai tập Hệ thống xã hội học - Phép phân tích xã hội I, II bây giờ được công bố là thử nghiệm lấp đầy khoảng trống đó.

Tập thứ nhất phân tích hiện tượng xã hội đơn giản, tập thứ hai phân tích tập hợp xã hội phức tạp là dân cư trên khắp Trái đất, cũng như ở các bộ phận riêng biệt của nó. Tập thứ nhất là sự chuẩn bị cho tập thứ hai, cả hai tập gộp lại là phần mở đầu cho tập tiếp theo - bộ phận nòng cốt của xã hội học - Động lực học xã hội. Ở đây [trong Lời tựa], tôi giải thích nhiệm vụ của tập thứ nhất: đề cập đến việc phân tích cấu trúc của mô hình về hiện tượng xã hội đơn giản. Tất cả những vấn đề khác chủ ý được loại ra khỏi nội dung.

Trong phần “Dẫn nhập”, tác giả đưa ra khái niệm chung về xã hội học và các bộ phận cấu thành nên nó.

Trong chương 3, tác giả xác định khái niệm trung tâm “tương tác” và đề cập đến một số vấn đề gắn liền với các phương pháp nghiên cứu nó.

Chương 4 dành cho việc phân tích các yếu tố của tương tác.

Chương 5 phân loại các hình thức tương tác.

Chương 6 “khép lại” vòng tương tác đã được tháo tung ra và đưa ra khái niệm về tương tác như là một đơn vị tập thể (thể thống nhất tập thể).

Chương 7 nghiên cứu các “chiếc kẹp” ràng buộc con người với nhau, từ đó một mặt hình thành chỉnh thể tập thể, và mặt khác - các điều kiện phá vỡ chỉnh thể ấy và phá tan các tổng thể hiện thực.

Bắt đầu phân tích từ các yếu tố của tương tác, từ các quan hệ liên cá thể, từ cái đơn giản đến cái phức tạp, tác giả đi một cách có logic đến khái niệm về nhóm xã hội và đến các quan hệ liên nhóm. Bản thân con đường lựa chọn đưa tác giả đến “tầng thứ hai” của phép phân tích - việc nghiên cứu các tương tác liên nhóm là đối tượng nghiên cứu của tập hai Phép phân tích. Như vậy, tập hai gắn liền một cách có logic với tập một và là sự tiếp nối của nó. Nếu thoạt nhìn có cảm tưởng kỳ quặc là tại sao tác giả lại lấy hiện tượng “tương tác” làm trung tâm trong nghiên cứu và tại sao tác giả lại dừng rất lâu ở việc nghiên cứu nó, tại sao tác giả lại không định nghĩa xã hội học là khoa học về xã hội, thì sự kỳ quặc này sẽ biến mất sau khi đọc xong hai tập.

Trích Lời tựa

Pitirim Sorokin (1889 - 1968) là một trong những nhà xã hội học có ảnh hưởng sâu rộng nhất thế kỷ XX, người sáng lập và giáo sư đầu tiên của Khoa Xã hội học - Đại học Harvard (1930). Ông là trí thức hàng đầu của nước Nga, từng là giáo sư Đại học Petrograd, song sự nghiệp của Sorokin đạt tới đỉnh cao vinh quang chính vào những năm 1930-1950. Sau khi sang Mỹ, Sorokin nhanh chóng khẳng định vị thế trong khoa học xã hội bằng hệ thống lý thuyết đồ sộ, kết hợp phân tích văn hóa, lịch sử, đạo đức và động lực thay đổi xã hội.