Tìm hiểu Miscellanées của Trương Vĩnh Ký - Cao Tự Thanh

TÌM HIỂU MISCELLANÉES CỦA TRƯƠNG VĨNH KÝ

Tác giả: Cao Tự Thanh

Mặc dù là một hiện tượng lịch sử và văn hóa đã và đang chưa có nhận định thống nhất của học giới bên cạnh sự đồng thuận của xã hội, Trương Vĩnh Ký vẫn chưa được thật sự tìm hiểu một cách tương xứng. Một trong những lý do của tình hình ấy là vấn đề tư liệu và công tác tư liệu.

Phải thẳng thắn để thừa nhận một sự thật là không nói tới nhiều người bình thường, ngay nhiều tác giả các công trình và bài viết cả khen lẫn chê Trương Vĩnh Ký sau tháng 4. 1975 đến nay cũng chưa chắc đều đã tiếp cận với các ấn phẩm và thủ cảo chữ quốc ngữ, chữ Hán và chữ Pháp quan trọng cần tiếp cận của ông. Trên những lối mòn giống như thành kiến mà lịch sử đã vạch ra trước đó, ai muốn và tự cho rằng mình hiểu biết đủ để có quyền ca ngợi thì hết lời ca ngợi, ai muốn và tự cho rằng mình hiểu biết đủ để có quyền phê phán thì ra sức phê phán, nên kết quả là Trương Vĩnh Ký với hai hình ảnh đối lập tức “tội đồ dân tộc” và “danh nhân văn hóa” cùng đồng hiện trên mặt bằng dư luận và cả học thuật suốt nhiều mươi năm nay, không những tác động bất lợi tới việc giáo dục trong nhà trường mà còn gây nhiễu cho việc tìm hiểu nhiều vấn đề lịch sử và văn hóa. Cho nên điều kiện tiên quyết trong việc tìm hiểu để đặt Trương Vĩnh Ký vào đúng vị trí của ông trong lịch sử và văn hóa sử Việt Nam là phải tìm hiểu các ấn phẩm và thủ cảo của ông. Quyển Tìm hiểu Miscellanées của Trương Vĩnh Ký này là thể nghiệm bước đầu về công việc đó.

Ngoài Lời nói đầu, quyển sách này gồm ba phần chính.

- Phần thứ nhất có nhan đề Miscellanées, tập san văn chương đầu tiên ở Việt Nam giới thiệu tổng quát về lịch sử của tờ Miscellanées từ khi xuất bản đến khi đình bản, tổ chức và nhân sự, hoạt động và nghiệp vụ báo chí, nội dung và cơ cấu bài vở... Những điều này được đặt vào bối cảnh lịch sử chung ở Nam Kỳ thuộc Pháp nửa sau thế kỷ XIX, nhằm cố gắng chỉ ra những đặc điểm trong tác dụng lịch sử và ý nghĩa văn hóa của tờ Miscellanées.

- Phần thứ hai cung cấp toàn văn Miscellanées có điều chỉnh chính tả và giải thích từ ngữ cần thiết.

- Phần thứ ba là Phụ lục giới thiệu hai tư liệu chung quanh lịch sử tờ Miscellanées, cụ thể là Điều lệ của Hữu nhân cục Quảng Nam về việc ủng hộ tiền bạc và đóng góp bài vở cho tờ Miscellanées công bố vào tháng 1. 1889 và Thư của Trương Vĩnh Ký nhờ phát hành tờ Miscellanées khoảng tháng 6. 1889.

Để thực hiện quyển sách này, chúng tôi đã nhận được sự hỗ trợ nhiều mặt của một số cơ quan và cá nhân, đặc biệt là Thư viện Khoa học xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh. Nhân dịp quyển sách được ra mắt người đọc, chúng tôi xin bày tỏ ở đây lòng biết ơn chân thành.

Vài mươi năm qua chúng tôi đã lưu ý tới các vấn đề tư liệu và văn bản trong ấn phẩm và thủ cảo của Trương Vĩnh Ký trong đó có Miscellanées và cũng đã cố gắng trong việc chỉnh lý, chú thích và giới thiệu, nhưng chắc chắn quyển sách này vẫn còn nhiều sai lầm và thiếu sót. Cho nên chúng tôi luôn mong chờ sự thẩm định và chỉ chính của người đọc gần xa.

Trích Lời nói đầu