Một Người Tên Là Thứ Năm

Chesterton sẽ không chấp nhận bị gán ghép là người bày cơn ác mộng, nhưng ông lại không thể tránh khỏi xu hướng quay về với những quan sát thảm khốc. Ông tự hỏi liệu có khi nào con người có ba mắt, hay một con chim có ba cánh; để phản bác các nhà phiếm thần luận, ông kể về một người đã chết và phát hiện ra trên thiên đường, các linh hồn trong dàn đồng ca thiên thần đều có chung khuôn mặt với mình; ông nói về nhà tù bằng gương; mê cung không trung tâm; người đàn ông bị những cỗ máy kim khí tự động ăn thịt; cái cây nuốt chửng chim chóc rồi mọc lông thay vì mọc lá; ông tưởng tượng (trong Một người tên là Thứ Năm, VI) “rằng nếu một người cứ thế đi về phía Tây đến tận cùng thế giới, hắn sẽ tìm được gì đó - tỉ dụ một cái cây - nhưng là một cái cây có chút trồi trụt, một cái cây bị quỷ ám; và nếu cứ thế đi về phía Đông đến tận cùng thế giới, hắn sẽ tìm thấy được gì không nguyên vẹn là chính nó - một tòa tháp, có lẽ, với các đường nét đều rất dị hợm”. Ông định nghĩa cái gần bằng cái xa, thậm chí bằng cái tàn bạo; khi nói về đôi mắt, ông dùng lời Ezekiel (1:22) “viên tinh thể khủng khiếp”; khi nói về đêm, ông hoàn thiện nỗi khiếp sợ cổ xưa (Khải Huyền 4:6) và gọi nó là “quái vật làm từ mắt”.

(Borges về Chesterton)

Chesterton tìm thấy ở Borges một trong các độc giả lý tưởng của mình, người ngay lập tức thấy ở văn chương ấy truyền thống lớn của kỳ dị và trinh thám - nối với William Blake, Edgar Allan Poe, Baudelaire, Thomas De Quincey, Kafka. Nhưng điều làm nên Chesterton lại là sự chống cưỡng chính truyền thống ấy - đôi lúc hiện hình như một ý chí quỷ dữ. Đó là cuộc giằng co không nghỉ giữa một tưởng tượng quá nhiều thiên phú về phía hãi hùng và một điều gì giống như đức tin Ki-tô giáo, hay đúng hơn là tập hợp những tưởng tượng Do Thái đã khuất phục dưới tay Plato và Aristotle.

Sau Một người tên là Thứ Năm, Bùi Gia Bin cũng sẽ đảm nhận một truyện trinh thám nữa, của Joseph Conrad: Tay điệp viên.