Nhà tù khổ sai người An Nam: Những tù chính trị bị lưu đày cuối cùng ở Guyane - Christèle Dedebant

NHÀ TÙ KHỔ SAI NGƯỜI AN NAM - NHỮNG TÙ NHÂN CHÍNH TRỊ BỊ LƯU ĐÀY CUỐI CÙNG Ở GUYANE

Tác giả: Christèle Dedebant

Nằm trên bờ Bắc của Đại Tây Dương ở Nam Mỹ, vùng hải ngoại của Pháp Guyane từng là nơi giam giữ hơn 500 tù nhân chính trị “An Nam” từ những năm 1930 đến Đệ Nhị Thế Chiến. Đến từ xứ Đông Dương cách 17 000km, những tù nhân được coi là những lao động, khai hoang những khu rừng rậm Amazon cho Pháp. Một câu chuyện ít người biết đến, bị lãng quên trong lịch sử của Việt Nam và Pháp.

Từ phỏng vấn đến đọc tài liệu, từ lục tìm trên báo đến tra cứu tư liệu lưu trữ và nhờ sự hỗ trợ của nhà làm phim - nhà sử học Pierre Michelon - nhà sử học Christèle Dedebant đã có thể tái dựng lại lịch sử của hơn 500 tù nhân “người An Nam”, như cách người ta gọi vào thời đó, đến khai hoang vùng đất Guyane xa xôi này. Nhiều khoảng trống vẫn còn đó. Đôi khi, một chuỗi giả thuyết được đưa ra để lấp đầy những “khoảng trống” trong câu chuyện. Có lúc, một làn gió mang âm hưởng hư cấu thổi đến khiến câu chuyện trở nên sinh động. Biết bao câu chuyện, cả lớn lẫn nhỏ, đáng được kéo ra khỏi sự lãng quên.

Trong cuộc phiêu lưu tập thể dưới sự khắc nghiệt của nhà tù này, những biến động của chiến tranh và cả những xáo trộn của thời kì “giải thuộc địa”, những số phận đặc biệt dần dần được hiện rõ. Đó là trường hợp của Trần Tử Yến, người anh hùng đầy dũng khí đã từng bước bị nỗi sầu riêng xâm chiếm; đó cũng là số phận của người cộng sản Bùi Hữu Diên - người đã làm dấy lên những cuộc khởi nghĩa giữa rừng Amazon; hoặc người tù vượt ngục Nguyễn Đắc Bằng mà một ý chí sắt đá đã đưa ông từ vùng Guyane thuộc Anh đến tận Canada; hay như cựu lính tập Lương Như Truật - người có đầu óc kiên trì và tháo vát - đã biết thích nghi với mọi hoàn cảnh. Quyển sách NHÀ TÙ KHỔ SAI NGƯỜI AN NAM - NHỮNG TÙ NHÂN CHÍNH TRỊ BỊ LƯU ĐÀY CUỐI CÙNG Ở GUYANE nhằm tưởng nhớ họ - những người ít được biết đến, những số phận trôi dạt trong dòng xoáy của lịch sử.
—-

Tiến sĩ Christèle Dedebant bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ lịch sử đương đại tại Trường Nghiên cứu Cao cấp về Khoa học Xã hội (EHESS), Pháp. Bà từng tham gia các hoạt động học thuật tại Đại học Tự do Berlin (Đức) và Đại học Leiden (Hà Lan).

Hiện tác giả đang sinh sống cùng gia đình tại Provence, miền Nam nước Pháp. Bà từng đặt chân tới nhiều nơi trên thế giới, từ Ấn Độ tới Kenya, Guiana, Brazil và cả Việt Nam - nơi bà rất yêu quý - để nghiên cứu và viết bài cho tạp chí GEO History.

Một số công trình đã xuất bản:

• Le voile et la bannière, l'avant-garde féministe au Pakistan, CNRS Editions, Paris, 2003;
• Sous-le-Vent, la Chapelle Sixtine de l'Amazonie, Ibis Rouge Editions, Ớt cayenne, 2005;
• Berlin, Hachette, Paris, 2013.