Những Nỗi Hoảng Hốt Của Cậu Học Sinh Törleß

Sau Ingeborg Bachmann và Joseph Roth của kỳ Thu, đã có thể thực sự nới rộng phong cảnh Đức - Áo. Robert Musil, một đồng hương của Bachmann, là một văn chương rất khó nắm bắt, sinh ra từ vô vàn chuyển hóa. Những nỗi hoảng hốt của cậu học sinh Törleß là quyển sách đầu tiên của Musil, một trong những cuốn tiểu thuyết lớn nhất lấy chủ đề sự lớn lên của các cậu bé, nhìn vào cái giai đoạn đối với nhiều người giống như một vết thương vĩnh viễn không bao giờ lên sẹo. Nhất là, tông giọng của Robert Musil, cái âm sắc vô cùng đặc biệt ấy - nó sẽ lên tới đỉnh cao ở Người không phẩm chất - đã có thể được nhận ra thấp thoáng trong cuốn tiểu thuyết viết hồi còn trẻ này.

Đi vào Musil cũng có nghĩa là có một cự ly để nhìn nhận Joseph Roth (Hành khúc Radetzky). Hai người từng rất tò mò về nhau. Roth trẻ hơn Musil nhiều, kém khoảng mười lăm tuổi (và chết trước Musil). Cả hai cùng hết sức quan tâm đến đoạn cuối của Đế chế Habsburg, tất nhiên là với các viễn kiến hoàn toàn khác nhau.

Quay lại với "Törleß" (Törless) - tại sao lại có cái tên ấy? "Tor" là cái cửa, còn "less" dường như là tiếng Anh. Cái tên đó rất có thể muốn nói "Không có cửa". Ta nhớ đến La Porte étroite của André Gide: cả một thế hệ, cả một thời đại hoảng loạn vì sự không có cánh cửa nào, nếu có thì cũng rất hẹp. Cuốn tiểu thuyết về Törleß được in khi Musil mới 26 tuổi. Tuy còn sống đến năm 1942, đây chính là thành công duy nhất trong cuộc đời Robert Musil. Đặc biệt, khi Die Verwirrungen des Zöglings Törless vừa in vào năm 1906 thì trên tờ Der Tag ra ở Berlin nhà phê bình Alfred Kerr đã viết bài bình luận nó, cho thấy một cái nhìn thấu đáo và tinh tường hiếm có. Giờ đây, người ta tự hỏi, cuốn sách có hay không một chiều tiên tri, khi cho thấy mentality báo trước Nazi ở các cậu bé tại sphere của văn hóa và ngôn ngữ Đức. Điều tương tự cũng được đặt ra nếu đọc những cuốn tiểu thuyết ngắn mà Joseph Roth viết vào thời điểm ngay sau Thế chiến thứ nhất. Tất nhiên, những điều như thế này quá đậm tính cách a posteriori nên chẳng mấy đáng tin.

(Mährisch-Weisskirchen)