Tiếng Việt - Từ lời ăn tiếng nói người Việt - Lê Minh Quốc

TIẾNG VIỆT - TỪ LỜI ĂN TIẾNG NÓI NGƯỜI VIỆT

Tác giả: Lê Minh Quốc

“… có một ‘nghịch lý’, dù là người Việt, nhưng chắc gì chúng ta đã cảm hết được cái hay, cái đẹp của tiếng Việt? Có những lúc tôi cảm thấy không dễ dàng lý giải vì sao trong ngữ cảnh đó, trường hợp đó, ta lại dùng từ này chứ không thể là từ kia? Phải dùng đúng từ đó mới phản ánh hết tâm tư, tình cảm, suy nghĩ; nếu khác đi, có thể vẫn phản ánh được nội dung nhưng lại không phải là cách nói của người Việt.

Vậy, đâu là ‘linh hồn tiếng Việt’?”

-Tác giả Lê Minh Quốc

Trong lời ăn tiếng nói hằng ngày, nhiều từ, ta vẫn nói, vẫn viết, nhưng không thực rõ nghĩa, phải vậy chăng? Như “lo sốt vó”, vó đây liệu có phải là “vó bắt cá”? Trái măng cụt – liên quan gì đến giống măng trúc, măng tre, lại “cụt” ở chỗ nào? Hiểu “cụt” theo nghĩa là ngắn, là hao, thì sai bỏ xừ! Mà, “bỏ xừ” là bỏ cái gì nhỉ?

Thế đấy, tiếng Việt cũng khéo léo, lượn lờ ghê lắm, nhiều từ trải theo năm tháng, đã đổi thay, chuyển nghĩa, phai nghĩa, đến nay vẫn dùng đấy nhưng chẳng còn rõ nghĩa ban đầu ất giáp thế nào. Ấy chính là cái hay, cái khéo của tiếng Việt, cũng là một thứ nội lực mạnh mẽ sống mãi, sinh sôi mãi cùng lời ăn tiếng nói, cùng đời sống của mỗi người dân Việt.

Với Tiếng Việt – từ lời ăn tiếng nói người Việt, ta cùng tác giả Lê Minh Quốc cà kê đôi ba câu chuyện chữ nghĩa, và trong chừng mực nào đó, thử tìm về với căn cốt, gốc gác của những tiếng ta thường gặp trong đời sống, nhưng chưa thực rõ nghĩa, xem sao? Khi đã quan tâm một cách có ý thức, cùng bàn, cùng trao đổi về tiếng Việt, cũng là đang tích cực chung tay gìn giữ vốn tài sản quý báu của dân tộc ta vậy.

Cuốn sách gồm 3 phần chính:

• Nói có sách, mách có chứng - bàn về những câu ca dao, tục ngữ lâu nay ta vẫn sử dụng trong sinh hoạt hằng ngày nhưng liệu chừng câu chữ có chính xác hay đã biến đổi ít nhiều? Thậm chí có những câu còn tồn tại đến nay nhưng chúng ta lại không hiểu hết ý nghĩa của nó, vậy, hiểu thế nào cho đúng?
• Vài từ tiếng Việt miền Nam qua khảo sát vốn từ, thêm một lần nữa ta sẽ hiểu rõ hơn văn hóa, nếp sinh hoạt của người miền Nam xưa, nơi còn lưu giữ lại ký ức đời sống vùng đất phương Nam không chỉ của một thời.
• Chuyện cà kê lắt léo – thế nào là chuyện cà kê, thế nào là sự lắt léo trong lời ăn tiếng nói người Việt? Thậm chí, còn có cả những từ “bí hiểm” trong tiếng Việt mà đến nay chưa chắc các nhà ngôn ngữ học có thể giải thích rành mạch. Câu chuyện này có thể góp phần “lột trần” vài từ tiếng Việt hết sức thú vị.

Trong quá trình khảo sát về tiếng Việt, khi bàn về một từ, tôi luôn nỗ lực tìm xem trải qua năm tháng, ngữ nghĩa của từ đã thay đổi như thế nào. Có thế, ta mới phần nào hiểu rõ nghĩa của từ trong văn bản, từ ca dao, tục ngữ, trong lời ăn tiếng nói xưa nay đến văn chương bác học. Các từ đó, tôi luôn cố gắng đặt trong bối cảnh văn chương, nghi lễ, phong tục, lịch sử... để thấy nó vẫn còn có sức sống trong văn hóa Việt, chứ không phải xác chữ vô hồn. - Lê Minh Quốc